Hệ móc số một đến mười: treo danh sách lên mười hình cố định

Hệ móc số là cách học thuộc một lần mười hình cố định ứng với các số từ một đến mười, rồi mỗi khi cần nhớ một danh sách, bạn treo mục thứ nhất lên hình số một, mục thứ hai lên hình số hai, cứ thế. Hỏi mục thứ bảy là gì, bạn nhìn ngay vào móc số bảy.

Hệ móc số khác cung điện ký ức ở chỗ không cần không gian; các móc nằm sẵn trong đầu dưới dạng hình. Nó khác phương pháp nối chuỗi ở chỗ mỗi mục bám vào một móc riêng, mất một mục không kéo theo mục khác. Đổi lại, bạn phải học thuộc bộ móc một lần cho thật chắc. Bài này đưa ra hai bộ móc tiếng Việt — theo vần và theo dáng chữ số — cách treo, cách dùng lại, và cách giới thiệu cho trẻ như một cách kể chuyện chứ không phải bài tập.

Hai bộ móc tiếng Việt từ một đến mười

Bộ thứ nhất dựa vào vần: hình có vần với tên số đọc lên. Bộ thứ hai dựa vào dáng chữ số khi viết ra. Chọn một bộ để dùng chính; bộ kia để dành khi cần treo hai danh sách cùng lúc.

Nếu một móc trong bảng không gợi hình rõ với bạn, đổi ngay. Móc tốt là móc mà bạn nghe số là thấy hình trong chưa tới một giây. Học thuộc mười móc bằng cách đếm xuôi, đếm ngược và đếm cách quãng (một, ba, năm…) vài lần trong hai ngày.

Treo một danh sách lên móc

Khi đã thuộc bộ móc, treo một danh sách mười mục chỉ mất vài phút.

Cách treo

Mỗi mục cần nhớ đổi thành hình, rồi cho hình đó tác động lên móc. Việc thứ nhất là “nộp tiền điện”: tờ hoá đơn quấn quanh cột điện, tia lửa xẹt khắp nơi. Việc thứ hai là “mua thuốc cho bà”: cái chai đầy viên thuốc lắc kêu loảng xoảng. Việc thứ ba là “gửi bài cho cô giáo”: con gà ngậm xấp bài chạy vòng quanh sân.

Nhảy thẳng tới mục cần tìm

Trưa, bạn chợt nghĩ: việc thứ năm là gì nhỉ? Không cần kể lại bốn việc đầu, chỉ cần nghĩ “năm – con tằm” và nhìn xem con tằm đang làm gì. Đây là lợi thế lớn nhất của hệ móc so với học thuộc theo câu.

Đánh dấu việc đã xong

Một thói quen nhỏ giúp ích: khi xong một việc, hình dung móc đó được lau sạch hoặc hình treo trên nó rơi xuống. Cuối ngày, đi qua mười móc, móc nào còn hình là việc chưa xong.

Hệ móc số khác cung điện ký ức và nối chuỗi thế nào?

Cả ba kỹ thuật đều dùng hình ảnh, nhưng chỗ bám khác nhau. Nối chuỗi bám hình này vào hình kia, nhanh nhưng dễ đứt. Cung điện ký ức bám vào vị trí trong một không gian quen, mở rộng gần như không giới hạn nhưng cần một nơi đã thuộc. Hệ móc bám vào số, nên trả lời được câu hỏi “mục thứ mấy” nhanh nhất.

Trong thực tế, hệ móc số hợp với danh sách ngắn mà thứ tự có ý nghĩa: các bước sơ cứu, thứ tự phát biểu trong cuộc họp, mười việc trong ngày, mười điều khoản cần nói khi thương lượng. Danh sách dài vài chục mục thì cung điện ký ức hợp hơn. Danh sách không cần thứ tự thì liên tưởng từng mục là đủ.

Nhiều người dùng song song: hệ móc cho việc hằng ngày, cung điện cho những thứ dài và quan trọng hơn. Hai hệ không chồng lên nhau nên không bị lẫn.

Một tình huống hay gặp: trưởng nhóm cần nói tám ý trong buổi họp đầu tuần mà không muốn cầm giấy. Tối hôm trước, mỗi ý được treo lên một móc. Đến lúc họp, khi ai đó cắt ngang hỏi chuyện khác, người nói không bị mất mạch: xong câu trả lời, nghĩ tới móc kế tiếp là quay lại đúng ý đang dở. Nếu dùng câu khoá chữ đầu, bị cắt ngang ở giữa thường phải đọc lại câu từ đầu mới tìm được chỗ.

Mở rộng quá mười mà không phải học thêm nhiều

Mười móc đủ cho phần lớn nhu cầu hằng ngày. Khi cần nhiều hơn, có ba cách mở rộng nhẹ nhàng.

Dùng cả hai bộ. Bộ vần cho mục một đến mười, bộ dáng chữ số cho mục mười một đến hai mươi. Bạn đã có hai mươi móc mà chỉ học hai lần mười.

Thêm một lớp phủ. Mục mười một đến hai mươi dùng lại bộ vần, nhưng mọi móc đều bị phủ băng tuyết. Mục hai mốt đến ba mươi thì mọi móc đều đang cháy. Mười móc thành ba mươi, chỉ cần nhớ lớp phủ của từng chục.

Kết hợp với mã hoá số. Nếu đã học hệ mã hoá số, mỗi số từ mười trở lên có một từ cố định, tức là một móc sẵn có. Đây là cách người luyện chuyên sâu mở rộng tới một trăm móc.

Giới thiệu hệ móc cho trẻ nhỏ

Trẻ dựng hình rất tự nhiên, nhiều khi nhanh hơn người lớn. Hệ móc có thể thành một thói quen gia đình nếu bắt đầu nhẹ nhàng.

Bắt đầu bằng ba móc

Với trẻ học những năm đầu tiểu học, đừng đưa cả mười móc một lúc. Ba móc đầu — cột điện, cái chai, con gà — là đủ cho tuần đầu. Cùng con treo ba việc buổi sáng: đánh răng, xếp cặp, uống sữa. Cột điện đội bàn chải, cái chai đựng đầy sách vở, con gà uống sữa.

Để con tự đặt móc

Trẻ thường có những hình ảnh riêng mạnh hơn bảng của người lớn. Nếu với con, số hai là chú vịt con, hãy dùng chú vịt. Móc do con chọn bám lâu hơn móc bố mẹ đưa sẵn.

Không biến thành bài kiểm tra

Hỏi “việc thứ hai là gì nhỉ, con gà đang làm gì ấy nhỉ?” theo kiểu cùng nhớ, không hỏi dồn, không khen chê theo số việc con nhớ được, không so với anh chị em. Mục đích là để trẻ thấy việc nhớ có thể vui và chủ động, không phải để đo trẻ.

Lỗi hay gặp và cách sửa

Người mới dùng hệ móc thường vấp vào những chỗ sau.

• Bộ móc chưa thuộc đã đem dùng — nghe “sáu” mà phải nghĩ hai ba giây mới ra cây cau thì hệ chưa sẵn sàng. Thuộc móc trước, dùng sau.
• Treo hai danh sách lên cùng một bộ móc trong một ngày — hình chồng lên nhau, bạn không biết con gà đang ngậm bài tập hay ngậm thuốc. Dùng bộ thứ hai hoặc lớp phủ.
• Hình treo quá nhạt — đặt hoá đơn “cạnh” cột điện là không đủ, phải cho nó quấn, cháy, đập, kêu.
• Móc giống mục cần nhớ — cần nhớ “mua bưởi” mà móc số mười cũng là quả bưởi, hình sẽ chìm. Phóng đại hoặc đổi mục sang một vật đại diện khác.

Khi sửa được bốn lỗi này, hệ móc trở thành thứ bạn dùng mỗi sáng mà không cần nghĩ — giống như có một cuốn sổ tay luôn mang theo, không cần pin, không cần giấy.

Câu hỏi thường gặp