Đọc thành tiếng giúp ích rõ nhất khi bạn cần nhớ chính xác một đoạn ngắn, khi phải hiểu câu dài nhiều mệnh đề, và khi soát lỗi bài mình viết. Đọc thầm nhanh hơn và hợp với văn bản dài, dễ. Người đọc giỏi dùng cả hai, tuỳ việc.
Ở lớp một, lớp hai, đọc to là việc hằng ngày. Lên lớp trên, học sinh chuyển dần sang đọc thầm, và nhiều người nghĩ đọc to là dấu hiệu chưa đọc thạo. Thực ra, đọc thành tiếng là một công cụ học tập có giá trị ở mọi tuổi, chỉ cần biết dùng nó cho đúng việc.
Vì sao đọc to lại giúp nhớ hơn?
Khi đọc to, bạn vừa nhìn chữ, vừa phát ra tiếng, vừa nghe chính giọng mình. Thông tin đi vào qua nhiều đường hơn, và việc tự nói ra khiến đoạn đó trở nên khác biệt so với những đoạn chỉ đọc lướt bằng mắt. Nhiều người có kinh nghiệm này: những gì mình đã từng đọc to thường dễ nhớ lại hơn.
Đọc to còn buộc bạn đi chậm từng chữ. Không thể nhảy cóc khi phát âm, nên những chỗ đọc thầm hay lướt qua như một từ phủ định, một con số, một chữ “chỉ” hay “không” đều phải đi qua miệng. Đây là lý do đọc to giúp soát lỗi rất tốt.
Tuy vậy, đọc to tốn thời gian và sức hơn nhiều. Đọc to cả chương sách thì vừa mệt vừa chậm mà không hiệu quả hơn bao nhiêu. Giá trị của nó nằm ở chỗ dùng đúng đoạn.
Cũng cần nói rõ: đọc to không phải phép màu cho trí nhớ. Nó giúp nhớ đoạn bạn đọc to rõ hơn so với đoạn bạn chỉ lướt qua, nhưng nếu không quay lại ôn và không hiểu nội dung thì đoạn đó vẫn phai dần như mọi thứ khác.
Việc nào nên đọc to, việc nào nên đọc thầm?
Bảng sau gợi ý chọn cách đọc theo việc cần làm. Không phải luật cứng, nhưng là điểm bắt đầu hợp lý.
| Việc cần làm | Nên | Lý do |
|---|---|---|
| Nhớ một định nghĩa, công thức, đoạn thơ | Đọc to | Cần chính xác từng chữ, đọc to giúp đánh dấu đoạn đó trong trí nhớ |
| Hiểu một câu dài, nhiều mệnh đề | Đọc to chậm | Nghe ngữ điệu giúp tách câu thành các cụm có nghĩa |
| Soát lỗi bài mình viết | Đọc to | Bắt được câu cụt, câu lủng củng, chữ lặp, từ thiếu |
| Đọc một chương sách để nắm ý | Đọc thầm | Nhanh hơn nhiều, ít mệt, đủ để hiểu ý chính |
| Tìm thông tin cụ thể | Đọc thầm, đọc dò | Không cần đi qua từng chữ |
| Luyện phát âm ngoại ngữ | Đọc to | Vừa luyện miệng vừa luyện tai |
Một cách kết hợp hay dùng: đọc thầm cả mục, rồi chỉ đọc to những câu then chốt bạn muốn nhớ, mỗi câu hai, ba lần.
Đọc to để soát bài viết của mình
Đây là cách dùng đọc to hiệu quả nhất cho học sinh lớn và người đi làm, nhưng ít được nhắc tới.
Vì sao mắt bỏ qua lỗi của chính mình
Khi đọc lại bài mình viết, đầu bạn biết trước mình định nói gì nên tự điền vào chỗ thiếu. Mắt thấy câu đúng như ý định, không phải như chữ thật trên trang. Đọc to buộc bạn nghe đúng cái đã viết.
Cách làm
In ra hoặc phóng to văn bản, đọc to với tốc độ chậm như đang đọc cho người khác nghe. Chỗ nào bạn phải ngừng lấy hơi giữa chừng, chỗ đó câu quá dài. Chỗ nào nghe vấp hay phải đọc lại, chỗ đó có vấn đề về ngữ pháp hoặc trật tự ý. Đánh dấu rồi sửa sau, đừng vừa đọc vừa sửa.
Những lỗi đọc to hay bắt được
Từ lặp lại trong hai câu liền nhau, câu thiếu chủ ngữ, câu ghép nhiều vế mà không rõ vế nào chính, từ nối dùng sai như “tuy nhiên” mà ý sau lại cùng chiều ý trước. Với email công việc, đọc to còn giúp nhận ra giọng văn có quá cộc hay quá dài dòng không.
Đọc to với trẻ: cha mẹ làm gì để con không ngại
Đọc to ở nhà nên là việc dễ chịu. Một buổi đọc biến thành buổi bị sửa liên tục thì trẻ sẽ tìm cách tránh.
Trẻ đầu cấp tiểu học
Đọc to là phần chính của việc học đọc. Cha mẹ nghe con đọc mỗi ngày vài phút, chỗ con vấp thì đọc mẫu chậm một lần rồi để con đọc lại, không sửa liên tục từng chữ. Khen việc con cố gắng đọc, không so con với anh chị hay bạn bè.
Trẻ cuối cấp tiểu học và cấp 2
Nhiều em bắt đầu ngại đọc to trước người khác. Có thể đổi cách: con đọc to một đoạn ngắn trong truyện mình thích cho em nhỏ nghe, hoặc cả nhà thay nhau đọc một trang trước giờ ngủ. Đọc to lúc này vẫn giúp con luyện ngữ điệu, ngắt nghỉ và đọc hiểu câu dài.
Học sinh cấp 3
Gợi ý con đọc to định nghĩa, công thức và các đoạn cần nhớ chính xác khi ôn tập, và đọc to bài văn của mình trước khi nộp. Đó là cách học riêng, không cần người nghe.
Đọc to trong học ngoại ngữ và trong công việc
Với ngoại ngữ, đọc to là cách tự nhiên để nối mặt chữ với âm thanh. Người học hay biết nghĩa một từ khi nhìn thấy nhưng không nhận ra nó khi nghe, vì chưa bao giờ tự phát âm nó. Đọc to một đoạn ngắn mỗi ngày, sau khi đã nghe bản đọc mẫu nếu có, giúp hai kênh này gặp nhau. Không cần đọc dài; năm phút đều đặn tốt hơn một giờ một tuần.
Trong công việc, đọc to giúp khi bạn chuẩn bị phát biểu, đọc thông báo trước tập thể, hay cần trình bày một quy trình cho người mới. Đọc to bản nháp trước một lần cho bạn biết chỗ nào khó nói, chỗ nào câu quá dài khiến người nghe lạc ý. Văn để đọc bằng mắt và văn để nghe bằng tai khác nhau khá nhiều; chỉ khi đọc to bạn mới nhận ra khác biệt đó.
Lỗi hay gặp khi dùng đọc to để học
Đọc to cả chương sách. Tốn sức, chậm, và đến trang thứ ba thì miệng đọc mà đầu không theo nữa. Chỉ đọc to đoạn then chốt.
Đọc to mà không hiểu. Đọc thuộc lòng một định nghĩa mà không giải thích được bằng lời mình thì nhớ chỉ là nhớ âm thanh. Đọc to sau khi đã hiểu, không phải thay cho hiểu.
Đọc quá nhanh. Đọc to nhanh như nói chuyện thì mất tác dụng soát lỗi và nhấn nhớ. Giữ tốc độ chậm hơn nói bình thường.
Đọc to ở nơi làm phiền người khác. Trong thư viện hay phòng chung, có thể mấp máy môi hoặc đọc rất nhỏ, vẫn giữ được phần lớn lợi ích.
Bài tập một tuần
Thử kết hợp đọc thầm và đọc to trong một tuần học bình thường, rồi tự nhận xét xem cách nào hợp với loại bài nào.
- Mỗi buổi học, đọc thầm phần bài mới để nắm ý.
- Chọn ba câu quan trọng nhất, đọc to mỗi câu hai lần, rồi gấp sách nói lại bằng lời mình.
- Viết xong bài tập viết hoặc email quan trọng nào thì đọc to một lượt trước khi gửi.
- Cuối tuần, thử nhớ lại các câu đã đọc to và một số câu chỉ đọc thầm, xem nhóm nào nhớ rõ hơn.
Không cần ghi chép số liệu gì. Chỉ cần để ý cảm nhận của chính mình để biết đọc to có hợp với cách học của bạn không, và hợp với loại nội dung nào.
Câu hỏi thường gặp
Đọc to có giúp nhớ bài lâu hơn không?
Với những đoạn ngắn cần nhớ chính xác như định nghĩa, công thức, đoạn thơ, đọc to thường giúp nhớ rõ hơn đọc thầm. Với cả chương sách, đọc to tốn sức mà không hiệu quả hơn bao nhiêu.
Học sinh lớn đọc to có phải là đọc kém không?
Không. Đọc to là công cụ học tập có giá trị ở mọi tuổi, đặc biệt khi cần nhớ chính xác, hiểu câu khó hoặc soát lỗi bài viết. Người đọc giỏi chủ động chọn lúc đọc to.
Vì sao đọc to giúp phát hiện lỗi trong bài viết?
Khi đọc thầm bài mình viết, đầu tự điền vào chỗ thiếu vì biết trước ý định. Đọc to buộc bạn nghe đúng chữ đã viết, nên câu cụt, chữ lặp, câu lủng củng lộ ra.
Cha mẹ nên sửa lỗi thế nào khi con đọc to?
Không sửa liên tục từng chữ. Để con đọc hết câu, sau đó đọc mẫu chậm chỗ con vấp một lần và để con đọc lại. Khen sự cố gắng, không so sánh con với người khác.
Đọc thầm mà vẫn mấp máy môi có sao không?
Không sao, nhiều người làm vậy khi gặp đoạn khó. Đó là cách đầu tự làm chậm lại để hiểu kỹ hơn. Với văn bản dễ, thói quen này thường tự giảm khi đọc thạo hơn.