Đọc lướt là đọc để nắm khung và ý chính của cả văn bản trong vài phút; đọc dò là đưa mắt tìm đúng một thông tin cần, bỏ qua phần còn lại. Cả hai đều là cách đọc nhanh có thật, nhưng chỉ đúng khi bạn biết mình đang cần gì.
Nhiều người nghĩ đọc nhanh là một tài năng. Thực ra đa số người đọc thạo đều đổi tốc độ liên tục: lướt một chương để biết nó nói gì, dò một bảng để lấy một con số, rồi chậm hẳn lại ở đoạn khó. Cái làm họ khác người mới học không phải mắt chạy nhanh hơn, mà là biết khi nào được phép bỏ qua.
Đọc lướt và đọc dò khác nhau ở đâu?
Hai kiểu đọc hay bị gộp làm một, nhưng mục đích, đường đi của mắt và cách biết mình làm xong thì khác hẳn.
| Tiêu chí | Đọc lướt | Đọc dò |
|---|---|---|
| Câu hỏi trong đầu | Văn bản này nói về gì, chia mấy phần? | Thông tin X nằm ở đâu? |
| Mắt đi theo | Tiêu đề, câu đầu đoạn, chữ in đậm, phần tóm tắt | Một từ khoá, một con số, một tên riêng |
| Phần bỏ qua | Ví dụ dài, chi tiết, số liệu phụ | Gần như toàn bộ, trừ vùng có từ khoá |
| Biết xong khi | Nói lại được khung bài trong hai, ba câu | Tìm thấy thông tin và đọc kỹ câu chứa nó |
| Hay dùng cho | Chương sách mới, bài báo dài, tài liệu họp | Từ điển, mục lục, đề bài, văn bản quy định |
Chỗ hay nhầm: đọc lướt rồi tưởng đã hiểu. Lướt chỉ cho bạn bản đồ, chưa cho bạn đường đi. Nếu sau đó cần dùng kiến thức để làm bài, bạn vẫn phải đọc kỹ những phần quan trọng.
Cách đọc lướt một chương trong năm phút
Thứ tự dưới đây dùng được cho chương sách giáo khoa, bài viết dài hay một báo cáo công việc. Đặt đồng hồ năm phút để không sa vào chi tiết.
- Đọc tiêu đề và các tiêu đề con, tự đặt câu hỏi: tác giả muốn mình biết điều gì sau chương này?
- Đọc trọn đoạn mở đầu và đoạn cuối, vì đó là nơi người viết thường nói thẳng ý chính.
- Với mỗi đoạn giữa, chỉ đọc câu đầu tiên và liếc qua chữ in đậm, in nghiêng.
- Nhìn qua hình, bảng, phần chú thích dưới hình — chúng thường nén lại cả một trang chữ.
- Gấp sách, nói thành lời hoặc viết ba dòng: chương có mấy phần, mỗi phần nói gì.
Bước cuối là bước hay bị bỏ nhất mà lại quan trọng nhất. Không nói lại được thì lần lướt vừa rồi chỉ là lật trang. Lúc đó đừng lướt lại từ đầu, hãy quay về đúng phần bạn không nói được.
Cách đọc dò để tìm đúng thông tin
Đọc dò không phải đọc lướt cho nhanh hơn, mà là một việc khác: bạn không cần hiểu cả bài, chỉ cần đến đúng chỗ.
Chốt từ khoá trước khi nhìn vào trang
Viết ra từ khoá cần tìm và vài từ gần nghĩa. Muốn biết hạn nộp hồ sơ thì dò cả “hạn”, “thời gian”, “trước ngày”, và cả hình dạng của một ngày tháng. Mắt bắt hình dạng nhanh hơn bắt nghĩa: một con số, một chữ viết hoa, một dấu ngoặc đều nổi lên khỏi trang nếu bạn đã biết mình tìm hình gì.
Dùng cấu trúc của văn bản
Trước khi dò từng dòng, xem mục lục, tiêu đề mục, chỉ mục cuối sách. Tài liệu càng dài, bước này càng tiết kiệm. Nhiều người dò cả trăm trang trong khi chỉ mục chỉ thẳng tới trang cần.
Tìm thấy rồi thì đọc chậm lại
Đây là chỗ đọc dò hay gây hại. Tìm thấy con số rồi bỏ đi ngay, không đọc câu trước và câu sau, nên bỏ sót điều kiện đi kèm như “trừ trường hợp”, “chỉ áp dụng khi”. Quy tắc đơn giản: thấy rồi thì đọc trọn đoạn chứa nó.
Khi nào phải dừng lướt và đọc kỹ?
Người đọc thạo không giữ một tốc độ suốt bài. Họ đổi số như lái xe: đường thẳng thì tăng, đến khúc cua thì giảm.
Khi gặp định nghĩa. Một khái niệm mới mà đọc lướt qua thì những trang sau sẽ mờ dần vì bạn không có nền để hiểu.
Khi có lập luận nhiều bước. Chứng minh, giải thích nguyên nhân, cách làm một bài toán mẫu đều cần đi từng bước; bỏ một bước là gãy cả chuỗi.
Khi văn bản có hệ quả với bạn. Quy định thi, điều kiện học bổng, hợp đồng, hướng dẫn dùng thuốc: lướt để biết bố cục, rồi đọc kỹ từng câu ở phần liên quan đến mình.
Khi bạn thấy mình không nói lại được. Đó là tín hiệu rõ nhất. Đừng tự trách là đọc chậm, chỉ là phần đó cần một tốc độ khác.
Những lỗi hay gặp khi tập đọc nhanh
Lỗi thứ nhất là lướt mọi thứ, kể cả thứ cần học thật. Học sinh ôn thi hay mắc lỗi này: lật hết đề cương trong một buổi, cảm thấy quen quen, đến lúc làm bài mới biết quen không có nghĩa là nhớ. Lướt chỉ là bước dọn đường cho lần đọc kỹ.
Lỗi thứ hai là dò mà không có từ khoá rõ. Mắt chạy khắp trang trong khi đầu chưa biết tìm gì, kết quả chậm hơn cả đọc từ đầu. Mất ba mươi giây viết từ khoá ra giấy thường tiết kiệm được năm phút.
Lỗi thứ ba là bỏ phần hình và bảng vì nghĩ đó là phần phụ. Trong sách khoa học, sách kinh tế hay báo cáo, bảng và hình thường là nơi chứa kết luận. Liếc qua chúng khi đọc lướt giúp bạn đoán được tác giả sẽ đi đến đâu.
Lỗi thứ tư thuộc về người lớn hướng dẫn trẻ: bắt con đọc lướt khi con chưa đọc trôi. Đọc lướt chỉ có ích khi việc nhận mặt chữ đã tự động. Với trẻ đầu cấp tiểu học, đọc chậm, đọc to, hiểu từng câu vẫn là việc chính.
Dùng hai kiểu đọc trong bài đọc hiểu khi thi
Bài đọc hiểu trong các kỳ kiểm tra là nơi hai kiểu đọc phát huy rõ nhất, với điều kiện dùng đúng loại câu hỏi. Cách ra đề mỗi môn, mỗi kỳ thi có thể khác nhau, nên xem đề minh hoạ hiện hành để biết dạng câu hỏi.
Đọc câu hỏi trước, lướt văn bản sau
Với đề có văn bản dài kèm nhiều câu hỏi, đọc lướt các câu hỏi trước để biết đề cần gì, rồi lướt văn bản một lượt để nắm mạch. Lúc này bạn đã biết những thông tin nào đáng để ý khi đọc kỹ, thay vì đọc mọi câu với cùng một mức chú tâm.
Câu hỏi chi tiết thì dò, câu hỏi ý chính thì đọc kỹ
Câu hỏi hỏi một con số, một tên gọi, một chi tiết thì dò theo từ khoá trong câu hỏi, rồi đọc trọn câu chứa nó. Câu hỏi về ý chính, thái độ của tác giả hay thông điệp thì không dò được; phải đọc kỹ đoạn mở, đoạn kết và những câu có từ nối như “tuy nhiên”, “vì vậy”, “điều đáng nói là”.
Đánh dấu vị trí để khỏi dò lại
Khi đọc lướt, ghi số thứ tự câu hỏi ngay bên cạnh đoạn có vẻ liên quan. Lúc trả lời, bạn đi thẳng đến đó. Cách này đặc biệt có ích khi văn bản dài hơn một trang và thời gian làm bài có hạn.
Bài tập năm phút mỗi ngày
Chọn một bài báo dài hoặc một mục sách bất kỳ. Mỗi ngày làm một lượt, mất chừng năm phút, không cần ghi điểm hay so với ai.
- Phút đầu: lướt toàn bài theo năm bước ở trên, rồi úp trang xuống.
- Phút thứ hai: nói hoặc viết ba câu về khung bài.
- Phút thứ ba: tự đặt hai câu hỏi cần một thông tin cụ thể trong bài, chẳng hạn một con số hay một tên gọi.
- Phút thứ tư: dò để tìm hai thông tin đó, đọc trọn câu chứa chúng.
- Phút cuối: lật lại đọc kỹ một đoạn bạn thấy mình nói chưa được, so với ba câu đã viết.
Cách tự thấy tiến bộ không nằm ở đồng hồ. Sau vài tuần, hãy để ý ba câu tóm tắt của mình có khớp hơn với bài không, và bạn có ít phải đọc lại từ đầu hơn không. Đó là thước đo có ý nghĩa hơn số trang mỗi phút.
Câu hỏi thường gặp
Đọc lướt có làm giảm mức hiểu không?
Có, nếu dùng đọc lướt thay cho đọc kỹ. Đọc lướt cho bạn khung và ý chính, không cho chi tiết. Dùng nó như bước đầu rồi đọc kỹ phần cần thiết thì tổng thời gian thường ít hơn mà hiểu sâu hơn.
Trẻ mấy tuổi thì nên tập đọc lướt?
Khi trẻ đã đọc trôi chảy, không còn phải đánh vần từng chữ, thường là cuối cấp tiểu học. Trước đó nên ưu tiên đọc chậm, đọc thành tiếng và trò chuyện về nội dung.
Đọc dò có dùng được khi làm bài thi không?
Có, rất hữu ích khi cần tìm thông tin trong văn bản dài của đề đọc hiểu. Nhưng tìm thấy rồi phải đọc trọn câu và câu liền kề, vì đề hay đặt bẫy ở điều kiện đi kèm.
Làm sao biết mình đã đọc lướt đủ?
Gấp sách lại và nói được chương có mấy phần, mỗi phần bàn về gì trong hai, ba câu. Nói không được phần nào thì quay lại đúng phần đó.
Đọc trên điện thoại có lướt và dò được không?
Được, và chức năng tìm kiếm trong trang giúp đọc dò rất nhanh. Đọc lướt trên màn hình nhỏ khó hơn vì ít thấy bố cục; nên xem mục lục hoặc phóng nhỏ để nhìn khung trước.