Luyện chậm giúp nhanh hơn vì mỗi lần lặp là một lần cơ thể ghi nhớ động tác; tập chậm mà đúng thì ghi nhớ cái đúng, tập nhanh mà sai thì ghi nhớ cái sai. Tốc độ nên tăng từng nấc nhỏ, chỉ khi nấc trước đã sạch.
Người học đàn, gõ phím hay viết chữ thường rơi vào cùng một vòng: thấy người khác làm nhanh, cố bắt kịp, tay vấp, lại cố nhanh hơn để “bù”. Kết quả là đoạn khó vấp mãi ở đúng một chỗ. Phần dưới đây là cách đặt nhịp để thoát vòng đó.
Vì sao tập nhanh quá sớm lại làm chậm tiến bộ?
Cơ thể học cái được lặp, không học cái bạn định làm
Câu trả lời ngắn: động tác tay chân được ghi lại qua lặp lại. Nếu mười lần chạy một đoạn đàn thì sáu lần vấp ở cùng ô nhịp, cái được ghi lại chính là cú vấp. Bạn đang tập vấp một cách rất chăm chỉ.
Nhanh làm bạn không còn thấy lỗi
Ở tốc độ cao, sự chú ý dồn hết vào việc theo kịp. Bạn không còn để ý ngón nào bấm hơi muộn, nét chữ nào lệch, ngón út nào bỏ vị trí. Chậm lại là để có thời gian nhìn thấy những điều đó và sửa ngay trong lúc làm.
Căng cơ đi theo tốc độ gượng
Khi cố nhanh hơn khả năng, vai nhô lên, cổ tay khóa cứng, bút bị bóp chặt. Sự căng đó cũng thành thói quen, về sau vừa làm chậm động tác vừa dễ gây mỏi đau.
Chậm tới mức nào là đủ?
Chậm đủ là mức mà bạn làm đúng liên tục mà không phải gồng. Một cách tìm mức đó:
- Chọn một đoạn ngắn: bốn ô nhịp, một dòng chữ, một câu gõ khoảng mười từ.
- Làm thử ở tốc độ bạn nghĩ là chậm. Nếu vẫn có lỗi, giảm thêm.
- Mức đúng là khi bạn làm đoạn đó ba lần liền không sai, và cảm thấy tay thả lỏng, có thể vừa làm vừa để ý hơi thở.
- Ghi lại mức đó: số nhịp trên máy đếm nhịp, hoặc thời gian viết một dòng, hoặc số từ mỗi phút trong bài gõ.
Nhiều người bất ngờ khi thấy mức chậm đủ chỉ bằng một nửa tốc độ mình muốn. Không sao: đó là điểm xuất phát thật, không phải con số để tự trách.
Quy tắc tăng tốc từng nấc
Tăng tốc nên đi theo nấc nhỏ và có điều kiện rõ, thay vì theo cảm hứng. Bảng dưới là một khung dùng được cho cả ba kỹ năng.
| Bước | Làm gì | Điều kiện sang bước sau |
|---|---|---|
| 1 | Chạy đoạn ngắn ở mức chậm đủ | Ba lần liên tiếp không lỗi, tay thả lỏng |
| 2 | Tăng một nấc nhỏ, chừng năm phần trăm tốc độ | Lại ba lần liên tiếp không lỗi |
| 3 | Nếu sai, lùi về nấc trước, không cố gượng | Sạch ở nấc trước rồi mới thử lại |
| 4 | Dừng tăng khi tay bắt đầu gồng dù chưa sai | Hôm sau bắt đầu lại từ nấc thấp hơn hôm trước một chút |
| 5 | Định kỳ chạy thử ở tốc độ đích để biết còn cách bao xa | Chỉ chạy thử một, hai lần, rồi quay về nấc đang luyện |
Bước 4 hay bị bỏ qua nhất. Tay gồng là dấu hiệu động tác chưa đủ vững cho nấc đó, dù nghe vẫn đúng.
Áp vào từng kỹ năng ra sao?
Đàn
Dùng máy đếm nhịp, bấm theo từng phách. Với đoạn khó, chỉ luyện riêng chỗ chuyển: hai hợp âm, hay ba nốt quanh chỗ hay vấp, rồi mới nối vào câu. Khi chạy chậm, nghe xem các nốt có đều nhau không; đều mà chậm có giá trị hơn nhanh mà lổn nhổn.
Gõ phím
Chọn câu luyện có nhiều cặp phím hay nhầm của bạn. Gõ không nhìn bàn phím, không xoá lỗi, ở tốc độ mà số lỗi gần như bằng không. Khi một tuần liền độ chính xác giữ được rất cao, mới đẩy tốc độ lên. Người gõ nhanh mà sai nhiều thực ra mất thêm thời gian sửa.
Viết chữ
Viết chậm từng nét, để ý điểm đặt bút, hướng đi và điểm dừng. Khi nét đã đều, viết nhanh hơn một chút nhưng giữ nguyên độ cao và độ nghiêng. Học sinh cần viết nhanh để kịp chép bài thì vẫn nên có những buổi riêng tập chậm, tách khỏi lúc chép bài trên lớp.
Một buổi luyện chậm hai mươi phút trông như thế nào?
Dưới đây là một buổi mẫu cho người học đàn; với gõ phím hay viết chữ, thay đoạn nhạc bằng câu gõ hoặc dòng chữ tương ứng.
- Hai phút khởi động: thả lỏng vai, xoay cổ tay, chơi vài nốt rời thật nhẹ.
- Ba phút tìm lại nấc hôm qua: chạy đoạn đang luyện ở nấc thấp hơn hôm qua một chút để tay nhớ lại.
- Mười phút làm việc chính: tách chỗ hay vấp ra, luyện ở mức chậm đủ, tăng từng nấc theo quy tắc ba lần sạch.
- Ba phút ghép lại: nối chỗ vừa luyện vào câu trước và câu sau, giữ nấc vừa đạt.
- Hai phút chạy thử ở tốc độ đích, ghi một dòng vào sổ: nấc đã đạt, chỗ gãy khi chạy nhanh.
Phần ghi chép cuối buổi là thứ giúp buổi sau không bắt đầu lại từ đầu. Chỉ cần một dòng, ví dụ “ô nhịp 9–10, đạt nấc 72, gãy ở chỗ chuyển ngón 3 sang 1”.
Tình huống: đoạn khó vấp mãi ở cùng một chỗ
Một người học đàn kể rằng đã tập một bản nhạc ngắn suốt ba tuần, đoạn nào cũng ổn, riêng hai ô nhịp ở giữa thì lần nào cũng vấp. Mỗi buổi người đó chơi cả bài khoảng mười lần, nghĩa là hai ô nhịp khó chỉ được chạm mười lần, và lần nào cũng ở tốc độ của cả bài.
Cách gỡ là đảo ngược tỉ lệ: buổi tập dành phần lớn cho hai ô nhịp đó, tách riêng, chạy ở nửa tốc độ cho tới khi sạch, rồi mới nối. Sau chừng một tuần, chỗ đó không còn là chỗ vấp nữa. Không có gì bí ẩn ở đây: chỗ khó được luyện nhiều hơn, ở tốc độ mà tay làm đúng.
Có lúc nào nên tập nhanh không?
Có. Một phần nhỏ thời gian nên dành cho chạy thử ở tốc độ đích hoặc cao hơn chút, để cơ thể biết cảm giác nhịp nhanh là thế nào và để bạn phát hiện chỗ nào vỡ trước. Có người luyện chậm quá lâu đến mức sợ nhanh.
Cách hợp lý là phần lớn buổi tập ở nấc đang luyện, cuối buổi chạy thử một vài lượt ở tốc độ cao. Lượt chạy thử không nhằm làm đúng, mà nhằm tìm chỗ gãy. Chỗ gãy đó là việc của buổi sau, lại theo cách chậm.
Một mẹo khác là luyện từng cụm nhỏ thật nhanh rồi nghỉ: chơi ba bốn nốt liền một hơi, dừng, rồi cụm tiếp theo. Cách này giúp tay quen chuyển động nhanh mà không phải gánh cả đoạn dài.
Những lỗi hay gặp khi luyện chậm
Chậm nhưng không chú ý. Chậm chỉ có ích khi bạn dùng thời gian dư để quan sát. Tập chậm mà đầu nghĩ chuyện khác thì cũng như tập bình thường, chỉ tốn thời gian hơn.
Chậm không đều. Đoạn dễ chạy nhanh, đoạn khó chậm lại. Như vậy là đang luyện một nhịp sai. Giữ một tốc độ cho cả đoạn, lấy đoạn khó làm chuẩn.
Tăng tốc theo cảm hứng. Hôm vui thì đẩy lên cao, hôm mệt thì lùi về. Ghi lại nấc mỗi buổi để biết mình đang thật sự ở đâu.
Luôn chạy từ đầu bài. Mỗi lần sai lại quay về ô nhịp một, nên phần đầu được tập gấp mười lần phần cuối. Tách đoạn khó ra luyện riêng.
Câu hỏi thường gặp
Không có máy đếm nhịp thì luyện chậm thế nào?
Có thể đếm thành tiếng đều đặn, gõ chân, hoặc dùng ứng dụng đếm nhịp miễn phí trên điện thoại. Điều cần là có một nhịp đều bên ngoài để không tự nhanh dần.
Luyện chậm có làm mất cảm xúc khi chơi nhạc không?
Ở giai đoạn học kỹ thuật thì cảm xúc chưa phải mục tiêu chính. Khi động tác đã vững, bạn có nhiều chỗ trống trong đầu để chú ý tới sắc thái hơn.
Bao lâu thì nên tăng tốc một lần?
Không theo lịch cố định mà theo điều kiện: làm đúng ba lần liên tiếp và tay thả lỏng ở nấc hiện tại. Có đoạn lên nấc trong một buổi, có đoạn phải cả tuần.
Trẻ nhỏ học đàn có chịu luyện chậm không?
Trẻ dễ chán nếu chỉ nghe nói chậm đi. Phụ huynh có thể biến nó thành việc đi theo nhịp con vật: chậm như rùa, rồi như mèo, và khen sự đều tay thay vì tốc độ.
Luyện chậm có áp dụng cho nấu ăn hay thể thao không?
Có với những động tác cần độ chính xác như thái, gọt, hoặc động tác kỹ thuật trong thể thao. Thể thao có rủi ro thì tập dưới sự hướng dẫn của người có chuyên môn.
Tốc độ gõ phím bao nhiêu là đủ dùng?
Tuỳ việc bạn làm. Mục tiêu hữu ích là gõ kịp suy nghĩ mà không phải nhìn bàn phím và ít phải xoá sửa; con số cụ thể không quan trọng bằng độ chính xác.