Tuần đầu học một kỹ năng mới nên dành cho ba việc: chọn một đích nhỏ làm được trong vài tuần, dọn sẵn chỗ luyện để ngồi xuống là tập được ngay, và làm quen với vài động tác nền thật chậm. Chưa cần mua nhiều đồ, chưa cần lịch dài.
Phần lớn người bỏ cuộc không bỏ vì kỹ năng quá khó mà vì tuần đầu quá rối: đồ mua về chưa biết dùng, mục tiêu thì xa, mỗi lần muốn tập lại phải lục tìm dụng cụ. Những việc dưới đây áp được cho đàn, vẽ, chữ đẹp, gõ phím hay nấu ăn, với người học ở tuổi nào.
Chọn đích nhỏ cho tuần đầu như thế nào?
Đích phải nhìn thấy được
Câu trả lời ngắn: đích tốt là một việc cụ thể mà người ngoài nhìn vào cũng biết bạn đã làm được hay chưa. “Đánh được đàn” là ước muốn, chưa phải đích. “Đánh trọn bài hát ru bốn hợp âm, chậm, không dừng giữa chừng” là đích. Với chữ đẹp, đó có thể là “viết đều một dòng chữ a, ă, â cao bằng nhau”. Với nấu ăn, “luộc rau giữ được màu xanh và chiên một quả trứng không cháy mép”.
Đích phải gần
Hãy chọn thứ làm được trong ba đến sáu tuần nếu tập mười lăm, hai mươi phút mỗi ngày. Đích quá xa làm buổi tập nào cũng thấy mình còn kém. Đích gần cho bạn cảm giác đi tới nơi, và đó là nhiên liệu cho chặng sau. Khi đạt, bạn mới đặt đích kế tiếp, lớn hơn một chút.
Một đích, không phải năm
Người mới hay muốn học song song: đàn, hát, đọc nốt, luyện ngón. Kết quả là buổi nào cũng chạm mỗi thứ một chút, không thứ nào tới đâu. Tuần đầu chỉ giữ một đích chính; những thứ khác ghi ra một tờ giấy “để sau”, không xoá nhưng chưa làm.
Dọn chỗ luyện: vì sao quan trọng hơn bạn nghĩ?
Chỗ luyện càng sẵn thì khoảng cách từ ý định tới hành động càng ngắn. Một cây đàn nằm trong bao trên nóc tủ cần bốn bước mới tập được; cây đàn dựng ở góc phòng chỉ cần một bước. Khi dọn chỗ, nhắm tới mấy điều sau:
- Dụng cụ để ở chỗ nhìn thấy, lấy ra trong vài giây: đàn trên giá, bút và giấy luyện chữ trong một khay, bàn phím đã cắm sẵn.
- Ghế và bàn đúng chiều cao: ngồi đàn mà gối cao hơn hông, viết chữ mà khuỷu tay treo lơ lửng thì mười phút đã mỏi, và tư thế sai sẽ thành thói quen.
- Đủ sáng, ít tiếng ồn, điện thoại để xa tầm tay hoặc bật chế độ không làm phiền.
- Một chỗ ghi lại vài dòng sau mỗi buổi: hôm nay tập gì, chỗ nào vướng. Một cuốn sổ mỏng để cạnh dụng cụ là đủ.
- Với nấu ăn: dọn một góc bếp, dao thớt sạch để sẵn, nguyên liệu cho món tập mua từ hôm trước.
Nếu nhà chật, chỗ luyện có thể là một chiếc hộp: mở ra là đủ đồ, đóng lại là gọn. Điều cần giữ là không phải đi tìm.
Nên mua gì và chưa nên mua gì?
Mua sắm cho cảm giác đang tiến bộ, nhưng phần lớn đồ chuyên dụng chỉ có ích khi bạn đã biết mình cần gì. Bảng dưới gợi ý mức đủ cho tuần đầu.
| Kỹ năng | Đủ dùng cho tuần đầu | Chưa cần, để sau |
|---|---|---|
| Đàn ghi-ta, ukulele | Một cây đàn chỉnh dây được, máy lên dây nhỏ | Đàn đắt tiền, bộ hiệu ứng, nhiều bộ dây |
| Vẽ | Bút chì mềm vừa, tẩy, giấy khổ vừa | Bộ màu nhiều chục ống, giấy chuyên dụng đắt |
| Chữ đẹp | Bút mực hoặc bút bi viết êm, vở kẻ ô li | Bộ ngòi đủ loại, mực màu |
| Gõ phím | Bàn phím đang có, một bài luyện gõ miễn phí | Bàn phím cơ mới, phần mềm trả tiền |
| Nấu ăn | Một con dao bén vừa tay, thớt, chảo chống dính | Máy móc chuyên dụng, bộ dao nhiều chiếc |
Quy tắc dễ nhớ: chỉ mua món mới khi đồ cũ đã thật sự cản bạn làm một việc cụ thể, và bạn nói được việc đó là gì.
Buổi tập đầu tiên nên làm gì?
Học động tác nền, thật chậm
Mỗi kỹ năng có vài động tác nền mà mọi thứ sau dựng lên trên: cách cầm bút, cách đặt ngón trên hàng phím giữa, cách bấm một hợp âm, cách cầm dao và đặt tay giữ rau. Buổi đầu tập đúng mấy động tác đó, chậm tới mức bạn để ý được từng chỗ. Nhanh thì để sau.
Nhìn mẫu trước khi làm
Xem người làm đúng vài lần, để ý tay, vai, nhịp thở, rồi mới làm theo. Người mới hay bắt đầu bằng cách làm luôn, rồi vô tình tạo thói quen sai phải sửa nhiều tuần sau.
Dừng khi còn muốn tập
Buổi đầu ngắn thôi, mười lăm đến hai mươi phút. Dừng lúc vẫn còn hứng giúp hôm sau bạn muốn quay lại. Tập tới khi mỏi rã và bực bội thì não ghi nhớ đúng cảm giác đó.
Gắn giờ tập vào một việc cố định trong ngày
Giờ tập dễ giữ nhất là giờ đi liền sau một việc bạn vốn đã làm mỗi ngày: sau khi rửa bát buổi tối, sau khi đi học về và tắm, trước khi mở máy làm việc buổi sáng. Việc cũ trở thành lời nhắc cho việc mới, bạn không phải tự nhớ.
Tránh đặt giờ tập vào khoảng thời gian hay bị chiếm: cuối buổi tối khi đã mệt, hay giờ ăn trưa ở chỗ làm. Tuần đầu nên chọn khung giờ mà bảy ngày thì ít nhất năm ngày bạn chắc có mặt ở nhà.
Nếu hôm nào lỡ giờ, làm phiên bản tối thiểu: năm phút, chỉ một động tác nền. Mục đích là giữ sợi dây không đứt, không phải hoàn thành giáo án. Những ngày năm phút này cộng lại có giá trị hơn bạn tưởng, vì hôm sau bạn không phải bắt đầu lại từ cảm giác “đã bỏ mấy hôm rồi”.
Làm sao biết tuần đầu đã đi đúng hướng?
Dấu hiệu tốt nhất không phải là bạn đã giỏi lên bao nhiêu, mà là bạn đã ngồi vào chỗ tập được bao nhiêu ngày. Sau bảy ngày, nếu đã tập năm, sáu buổi, dù mỗi buổi ngắn, thì nền móng đã có.
Dấu hiệu thứ hai: động tác nền đỡ gượng hơn. Hợp âm đầu tiên kêu rõ hơn, dòng chữ đỡ xiêu hơn, ngón tay tìm về hàng phím giữa mà không cần nhìn. Hãy so với chính buổi đầu, đừng so với người đã luyện vài năm trên mạng.
Nếu sau một tuần bạn mới tập được một, hai buổi, đừng vội kết luận mình lười. Thường là chỗ luyện chưa đủ sẵn hoặc giờ tập chưa gắn được vào một việc cố định trong ngày. Sửa hai điều đó trước khi sửa lòng quyết tâm.
Những lỗi hay gặp trong bảy ngày đầu
Đặt đích theo người khác. Thấy ai đó đàn một bản khó sau ba tháng rồi lấy đó làm đích. Mỗi người khởi đầu khác nhau về tay, tai, thời gian rảnh.
Dành cả tuần xem hướng dẫn. Xem để hiểu là cần, nhưng tỉ lệ hợp lý ở tuần đầu là xem ít, làm nhiều. Một video năm phút, sau đó hai mươi phút tự làm.
Tập dồn cuối tuần. Hai tiếng ngày chủ nhật không bằng hai mươi phút mỗi ngày, vì cơ thể và trí nhớ cần ngủ qua nhiều đêm để ghi lại động tác mới.
Bỏ qua tư thế. Ngồi lệch, cầm bút quá chặt, gõ phím cổ tay gập: tuần đầu chưa đau, nhưng sửa sau rất tốn công.
Coi buổi tệ là thất bại. Có những ngày tay cứng, đầu rối. Buổi tệ vẫn là một buổi đã tập; cứ ghi lại rồi hôm sau làm tiếp.
Bảng tự kiểm cuối tuần đầu
Cuối tuần, trả lời nhanh mấy câu này. Không chấm điểm, chỉ để biết tuần sau cần chỉnh chỗ nào.
| Câu hỏi | Nếu câu trả lời là “chưa” |
|---|---|
| Đích của bạn nói được trong một câu cụ thể chưa? | Viết lại đích sao cho người khác nhìn vào biết bạn làm được hay chưa |
| Dụng cụ lấy ra trong vài giây chưa? | Dời chỗ để, gom vào một khay hoặc một hộp |
| Đã tập ít nhất bốn buổi chưa? | Gắn giờ tập sau một việc cố định, như sau bữa tối |
| Động tác nền có đỡ gượng hơn buổi đầu không? | Tập chậm hơn nữa, xem lại mẫu |
| Có chỗ nào đau, mỏi bất thường không? | Kiểm lại tư thế; đau kéo dài thì hỏi người có chuyên môn |
Câu hỏi thường gặp
Tuần đầu nên tập bao lâu mỗi ngày?
Mười lăm đến hai mươi phút là vừa cho hầu hết kỹ năng. Quan trọng hơn độ dài là số ngày bạn ngồi vào tập; ngắn mà đều có lợi hơn dài mà thưa.
Có nên đăng ký lớp ngay từ đầu không?
Tuỳ kỹ năng. Với kỹ năng có rủi ro như bơi, nên có người hướng dẫn ngay. Với đàn, vẽ, chữ đẹp, bạn có thể tự làm quen một vài tuần rồi mới quyết định có cần người kèm hay không.
Chọn kỹ năng nào để học trước khi thích nhiều thứ?
Chọn thứ bạn có thể tập ở nhà mỗi ngày với đồ đang có, và thứ bạn muốn dùng thật trong đời sống. Những thứ khác ghi lại để học sau khi đã đi được một chặng.
Tuần đầu chưa thấy tiến bộ có phải mình không hợp?
Chưa đủ căn cứ để nói vậy. Tuần đầu chủ yếu là làm quen với dụng cụ và động tác. Hãy so với buổi đầu tiên của chính bạn sau ba, bốn tuần tập đều.
Có nên tập trước gương hoặc ghi hình từ tuần đầu?
Có thể, nhưng chỉ để nhìn tư thế, không để soi lỗi tỉ mỉ. Một đoạn ghi hình ngắn ở buổi đầu cũng là mốc để vài tuần sau so lại.
Trẻ em bắt đầu một kỹ năng mới thì phụ huynh nên làm gì?
Giúp con dọn chỗ tập, cùng con chọn một đích nhỏ, ngồi cạnh lúc con tập vài buổi đầu. Tránh so con với anh chị hay bạn bè và tránh nhận xét kiểu giỏi, dở.