Ước lượng chiều dài, khối lượng, thời gian bằng mốc có sẵn trên người

Bạn ước lượng được chiều dài, diện tích, khối lượng và thời gian khá sát nếu tự đo trước vài mốc luôn mang theo: gang tay, sải tay, bước chân, cảm giác cầm một chai nước, và thời gian mình thật sự cần cho một việc quen. Đo một lần, dùng cả đời.

Trước khi có thước dây, người ta đo bằng chính cơ thể, và nhiều đơn vị đo cổ ở nhiều nơi trên thế giới mang tên bộ phận cơ thể. Ngày nay thước có ở khắp nơi, nhưng không phải lúc nào cũng có trong tay: khi xem một căn phòng, chọn một tấm thảm ở cửa hàng, hay đứng dưới một cái cây. Bài này chỉ cách dựng bộ thước riêng của bạn và cách dùng nó cho đúng.

Dựng bộ thước riêng: đo các mốc trên chính mình

Mỗi người một số đo khác nhau, nên đừng dùng số của người khác. Cần một thước dây và mười phút.

1. Gang tay: xoè bàn tay hết cỡ, đo từ đầu ngón cái tới đầu ngón út.
2. Sải tay: dang hai tay ngang vai, nhờ người đo từ đầu ngón giữa bên này sang bên kia. Ở nhiều người, sải tay gần bằng chiều cao, nhưng hãy đo chứ đừng giả định.
3. Bước chân: đánh dấu một quãng 10 m bằng thước dây, đi bộ bình thường, đếm số bước, lấy 10 m chia cho số bước. Đi lại vài lần cho số ổn định.
4. Bề ngang đốt ngón cái và chiều dài bàn chân: dùng cho vật nhỏ và khoảng ngắn.
5. Ghi tất cả vào sổ hoặc ghi chú trên điện thoại, kèm ngày đo. Học sinh đang lớn nên đo lại sau mỗi học kỳ.

Mẹo nhỏ: chọn một mốc tròn cho dễ nhân. Nếu bước chân của bạn khoảng 0,65 m, có thể tập bước dài hơn một chút khi đo để mỗi bước gần 0,7 m hay 1 m, miễn là bạn đã kiểm lại trên quãng 10 m.

Mốc nào dùng cho việc gì

Mỗi mốc hợp với một tầm cỡ. Dùng mốc quá nhỏ cho khoảng dài thì phải đếm nhiều, sai số cộng dồn; dùng mốc quá lớn cho vật nhỏ thì thô.

Khi có thể, đo theo hai cách rồi so: đếm bước dọc một bức tường, rồi đếm số viên gạch lát cùng chiều đó. Hai kết quả gần nhau thì yên tâm.

Diện tích và chiều cao: đếm thay vì đo

Đếm gạch lát sàn

Sàn lát gạch là một lưới đo sẵn. Gạch cỡ 60 × 60 cm thì mỗi viên 0,36 mét vuông; một căn phòng 40 viên là khoảng 14,4 mét vuông. Gạch 50 × 50 cm thì bốn viên đúng một mét vuông, càng dễ tính. Muốn biết cỡ gạch, đo một viên bằng gang tay hoặc hỏi người nhà.

Đếm tầng của một toà nhà

Chiều cao một toà nhà ước lượng bằng số tầng nhân chiều cao mỗi tầng. Chiều cao tầng khác nhau tuỳ công trình, nhà ở thường khoảng ba mét, công trình công cộng có thể cao hơn; nếu cần con số dùng cho việc gì nghiêm túc, hỏi người phụ trách công trình thay vì dựa vào ước lượng.

Đo cây bằng bóng nắng

Vào một buổi nắng, đứng cạnh cái cây, nhờ người đo bóng của bạn và bóng của cây cùng lúc. Bóng và chiều cao tỷ lệ với nhau. Giả sử bạn cao 1,6 m và bóng dài 2 m, bóng cây dài 10 m, thì cây cao khoảng 8 m. Đây là bài học về tam giác đồng dạng mà các em gặp ở cấp 2, làm ngoài sân sẽ nhớ hơn trên giấy.

Không trèo cây, không đứng đo ở lòng đường hay chỗ xe chạy; với các em nhỏ, luôn có người lớn đi cùng.

Khối lượng và thể tích: tập cảm giác bằng tay

Mốc khối lượng dễ nhất là nước: một lít nước nặng khoảng một ki-lô-gam. Một chai nước 500 ml vì thế nặng khoảng nửa ký, cộng thêm vỏ chai. Cầm một chai 500 ml ở tay này và một vật cần ước lượng ở tay kia, bạn đoán được vật đó nặng hơn hay nhẹ hơn nửa ký, gấp mấy lần.

Mốc thứ hai là túi đường hay túi muối một ký mua ở chợ. Cầm thử vài lần cho tay quen, rồi tập đoán khối lượng các túi hàng trước khi đặt lên cân. Sau vài tuần, nhiều người đoán sát hơn hẳn so với lúc đầu.

Với thể tích, một hộp sữa giấy một lít, một lon nước ngọt, một ca nhựa có vạch là những mốc quen tay. Ước lượng thể tích một xô, một chậu bằng cách hỏi nó chứa được mấy ca, rồi kiểm bằng cách đổ thật.

Thời gian: mốc khó nhất, vì ai cũng hay đoán thiếu

Ước lượng giây và phút

Không nhìn đồng hồ, bấm giờ trên điện thoại rồi tự đếm thầm tới 30 giây và dừng. So với số thật. Lặp lại vài lần, bạn sẽ biết mình hay đếm nhanh hay chậm. Đây là bài luyện nhỏ nhưng hữu ích khi thuyết trình có giới hạn thời gian.

Ước lượng thời gian một việc

Nhiều người đoán thời gian hoàn thành một việc ngắn hơn thực tế, vì hình dung đường đi suôn sẻ mà quên các chỗ vướng. Cách sửa là ghi trước con số dự kiến, làm xong ghi con số thật, sau vài lần tính xem mình thường thiếu bao nhiêu phần, rồi tự nhân thêm hệ số đó cho lần sau.

Với các việc lặp lại như làm một đề luyện, dọn một căn phòng, đi từ nhà tới trường, con số thật của chính bạn là mốc tốt nhất, tốt hơn mọi lời khuyên chung.

Bài luyện một tuần: đoán trước, đo sau

Mỗi ngày chọn hai, ba thứ quanh nhà hoặc ở trường. Luôn viết con số đoán ra trước khi đo thật, nếu không đầu óc sẽ tự chỉnh con số đoán cho khớp.

1. Ngày một: ước lượng chiều dài ba đồ vật bằng gang tay, rồi đo bằng thước.
2. Ngày hai: đếm bước dọc hành lang hoặc sân, đổi ra mét, rồi kiểm bằng thước dây hoặc đếm gạch.
3. Ngày ba: ước lượng diện tích hai căn phòng bằng cách đếm gạch lát.
4. Ngày bốn: cầm thử và đoán khối lượng năm món đồ trong bếp, rồi đặt lên cân.
5. Ngày năm: đếm thầm 30 giây, 60 giây, so với đồng hồ; ghi dự kiến và thời gian thật cho một việc nhà.
6. Cuối tuần: xem lại bảng đoán và đo, tìm loại nào mình hay đoán cao, loại nào hay đoán thấp.

Bài luyện này rất hợp làm cùng con hay cùng nhóm bạn: mỗi người đoán một con số, rồi cùng đo. Không ai thắng hay thua; điều đáng bàn là vì sao con số đoán lệch, và lần sau sẽ dựa vào mốc nào.

Lỗi hay gặp và cách tự kiểm tiến bộ

Dùng số đo của người khác. Gang tay, bước chân mỗi người một khác. Đo của chính mình, và đo lại khi cơ thể thay đổi.

Đếm thiếu khi khoảng cách dài. Đếm theo nhóm mười bước, gập một ngón tay cho mỗi nhóm, sẽ ít sót hơn đếm liền.

Tin ước lượng cho việc cần chính xác. Cắt vải, đặt mua nội thất, khoan tường thì phải đo bằng thước. Ước lượng chỉ để hình dung và soát.

Không ghi lại để so. Mỗi lần ước lượng rồi đo thật, ghi hai con số. Khoảng lệch hẹp dần là thước đo tiến bộ rõ nhất, không cần chấm điểm hay so với ai.

Câu hỏi thường gặp