Đọc thầm bài của chính mình, não biết trước mình định viết gì nên tự điền chỗ thiếu và bỏ qua chỗ sai. Đọc to, chậm, chỉ tay theo từng chữ buộc bạn nghe đúng cái đang có trên trang: câu thiếu chữ, chữ lặp, câu dài tới mức hụt hơi.
Ai từng nộp bài rồi mới thấy lỗi ngớ ngẩn đều biết cảm giác đó: lúc soát lại vẫn không thấy, người khác đọc một lần đã chỉ ra. Không phải vì người khác giỏi hơn, mà vì họ không biết trước bạn định nói gì. Đọc to là cách rẻ nhất để tạm đứng ở chỗ của người đọc lạ. Kỹ thuật này dùng cho bài văn, bài luận, báo cáo, cả email quan trọng.
Vì sao đọc thầm không thấy lỗi của chính mình?
Khi đọc, người ta không nhìn từng chữ mà nhận nhanh cả cụm, rồi đoán phần còn lại theo ngữ cảnh. Với bài của người khác, phần đoán đó dựa vào trang giấy. Với bài của mình, phần đoán dựa vào ý định trong đầu. Thế là chữ bị thiếu vẫn được đọc như có, câu đảo lộn vẫn được hiểu như đúng.
Đọc to làm chậm quá trình này. Miệng phải phát âm từng chữ, tai phải nghe từng chữ. Chỗ nào thiếu chữ, miệng vấp. Chỗ nào câu dài quá, hơi hết trước khi câu hết. Chỗ nào lặp một từ ba lần trong hai dòng, tai nghe thấy nhàm. Những dấu hiệu này mắt đọc thầm hầu như bỏ qua.
Cách đọc to đúng để bắt được lỗi
Đọc to cho có thì không đủ. Bốn điều sau quyết định nó bắt được lỗi hay không.
Đọc trên bản khác bản bạn đã viết
Nếu viết trên máy, in ra hoặc đổi cỡ chữ, đổi phông trước khi đọc. Nếu viết tay, đọc vào một buổi khác. Trang trông lạ đi một chút thì não bớt đoán theo trí nhớ hình dạng.
Chỉ tay hoặc đặt thước dưới từng dòng
Ngón tay đi theo từng chữ giữ mắt không nhảy cóc. Thước kẻ đặt dưới dòng đang đọc che các dòng sau, không cho mắt chạy trước.
Đọc chậm hơn tốc độ nói chuyện
Đọc như đọc cho người khác chép. Đọc nhanh là quay về kiểu đọc đoán.
Không sửa trong lúc đọc, chỉ đánh dấu
Cầm bút chì, mỗi chỗ vấp, chỗ hụt hơi, chỗ nghe lặp thì đánh một dấu nhỏ bên lề. Đọc hết rồi mới quay lại sửa. Dừng lại sửa giữa chừng làm mất nhịp, và bạn sẽ quay về đọc thầm lúc nào không biết.
Nghe thấy gì thì sửa gì
Mỗi loại vấp khi đọc to thường chỉ về một loại lỗi. Bảng dưới giúp bạn biết dấu bên lề nghĩa là gì khi quay lại sửa.
| Khi đọc to bạn thấy | Thường là lỗi | Hướng sửa |
|---|---|---|
| Vấp, phải đọc lại một cụm | Thiếu chữ, thừa chữ, sai chính tả làm đọc nhầm | Đọc lại chậm từng chữ, thêm hoặc bỏ chữ cho đúng |
| Hết hơi giữa câu | Câu quá dài, nhiều ý | Tách câu, đưa chủ ngữ và động từ lên đầu |
| Nghe một từ lặp lại nhiều lần gần nhau | Lặp từ | Thay bằng đại từ, từ đồng nghĩa, hoặc gộp câu |
| Câu nghe cụt, như chưa nói xong | Câu thiếu vị ngữ, chỉ có trạng ngữ | Viết tiếp cho đủ ai làm gì |
| Ngập ngừng không biết ngắt chỗ nào | Thiếu dấu phẩy hoặc dấu phẩy sai chỗ | Đặt dấu phẩy ở chỗ bạn muốn người đọc ngừng |
| Nghe không giống mình nói | Câu sáo, từ ngữ khoa trương | Nói lại ý đó như đang giải thích cho bạn bè, rồi viết theo |
Đọc to không thay được việc tra chính tả với những từ bạn hay viết sai như các cặp phụ âm đầu dễ lẫn. Với những từ đó, đánh dấu và tra từ điển.
Sửa theo lượt: mỗi lượt đọc một việc
Bài ngắn như tin nhắn, đoạn văn thì một lượt đọc to là đủ. Bài dài hơn nên sửa theo lượt, mỗi lượt chỉ để ý một loại vấn đề. Lượt đầu nghe ý: đoạn này có nói điều mình muốn không, thứ tự ý có hợp lý không. Lượt hai nghe câu: chỗ hụt hơi, chỗ lặp. Lượt ba soát chữ: chính tả, dấu câu, viết hoa tên riêng.
Lý do chia lượt rất đơn giản: tâm trí không để ý cùng lúc được cả ý lớn lẫn dấu phẩy. Sửa chữ trước rồi sau đó cắt cả đoạn là phí công. Đi từ lớn tới nhỏ thì công sửa chữ chỉ dồn vào phần cuối cùng được giữ lại.
Với bài kiểm tra trên lớp, không thể đọc to thành tiếng. Lúc đó dùng cách đọc nhẩm mấp máy môi, hoặc đọc thầm nhưng chỉ bút theo từng chữ. Hiệu quả kém hơn đọc to, nhưng hơn hẳn lướt mắt.
Ở chỗ làm, một báo cáo vài trang hay một email gửi đối tác cũng đáng một lượt đọc to trước khi gửi, nhất là phần đầu và các con số. Một tình huống hay gặp: người viết sửa câu mở email nhiều lần, mỗi lần chép đè một phần, cuối cùng câu còn sót nửa ý cũ. Đọc thầm thì không thấy, vì người viết nhớ câu theo bản mình định viết. Đọc to tới chỗ đó là vấp ngay. Riêng các con số, ngày tháng, tên người, nên đọc to từng số một và đối chiếu với nguồn, vì đây là chỗ sai một chữ là sai hẳn nghĩa.
Khi không tiện đọc thành tiếng
Ở thư viện, văn phòng mở hay phòng thi, bạn vẫn có vài cách gần với đọc to:
- Đọc mấp máy môi, không phát ra tiếng, vẫn chỉ tay theo chữ.
- Dùng chức năng đọc văn bản thành giọng nói có sẵn trong máy, đeo tai nghe và nghe lại bài. Giọng máy đọc đúng từng chữ, không tự điền chỗ thiếu.
- Đọc ngược từ câu cuối lên câu đầu khi soát chính tả. Đọc ngược làm mất mạch ý, nên mắt buộc phải nhìn chữ.
- Nhờ một người khác đọc to bài của bạn cho bạn nghe. Chỗ họ vấp gần như chắc là chỗ cần sửa.
Bài tập mười phút với một đoạn văn cũ
Chọn một đoạn văn khoảng mười câu bạn viết từ tuần trước trở về trước.
- Chép hoặc in lại đoạn đó, cỡ chữ to hơn bản gốc.
- Đọc to một lượt, chỉ tay, chỉ đánh dấu bên lề, không sửa.
- Đếm số dấu. Ghi con số ở góc trang cùng ngày làm.
- Quay lại từng dấu, dùng bảng ở trên để đoán loại lỗi rồi sửa.
- Đọc to bản đã sửa. Nếu vẫn còn chỗ vấp, sửa tiếp.
- Ghi một dòng: loại lỗi nào xuất hiện nhiều nhất.
Sau vài tuần, nhìn lại các dòng ghi chú. Nếu một loại lỗi cứ lặp lại, đó là thứ đáng để tâm ngay từ lúc viết nháp. Con số dấu bên lề chỉ để bạn tự so với chính mình, không để so với ai khác.
Lỗi hay gặp khi tự soát bài
Lỗi phổ biến nhất là soát ngay sau khi viết xong. Lúc đó ý còn nóng trong đầu, đọc to cũng bị đoán nhiều. Nếu có thời gian, để bài nguội ít nhất vài giờ, tốt nhất là qua một đêm.
Lỗi thứ hai là chỉ soát chính tả mà bỏ qua câu và ý. Bài sạch lỗi chính tả mà ý lộn xộn vẫn khó đọc. Lỗi thứ ba ngược lại: sửa ý mãi không xong, tới lúc nộp chưa kịp soát chữ. Chia lượt và chừa thời gian cho lượt cuối giúp tránh cả hai.
Phụ huynh rèn cho con có thể ngồi nghe con đọc to bài của con, không cầm bút, không chen vào. Khi con tự vấp và tự sửa, đó là lúc con học được nhiều nhất. Người lớn chỉ hỏi sau khi con đọc xong: chỗ nào con thấy chưa ổn?
Câu hỏi thường gặp
Đọc to có giúp phát hiện lỗi chính tả không?
Có với lỗi làm chữ đọc lên khác đi, như thiếu dấu, gõ nhầm chữ. Nhưng với các cặp dễ lẫn đọc lên giống nhau theo giọng địa phương, đọc to ít giúp. Những từ đó nên lập danh sách riêng và tra từ điển.
Nên để bài nguội bao lâu trước khi đọc lại?
Càng lâu càng dễ thấy lỗi, vì bạn quên bớt ý định ban đầu. Một đêm là khoảng tốt cho bài quan trọng. Nếu gấp, đi làm việc khác mười lăm phút rồi quay lại cũng hơn đọc ngay.
Dùng giọng máy đọc lại văn bản có thay được đọc to không?
Gần được, và có ưu điểm là máy không tự điền chữ thiếu. Nhưng bạn vẫn nên dõi theo bài bằng mắt và tay, đánh dấu chỗ nghe lạ. Nghe thụ động thì dễ bỏ qua.
Học sinh nhỏ tuổi có nên tự đọc to bài văn của mình không?
Nên. Đọc to bài của chính mình giúp các em tự nghe chỗ câu chưa xong, chữ bị thiếu. Người lớn ngồi nghe, không ngắt lời, để các em tự phát hiện và tự sửa trước.
Sửa theo lượt có tốn thời gian hơn sửa một lần không?
Với bài ngắn thì một lượt là đủ. Với bài dài, chia lượt thường nhanh hơn, vì bạn không phí công sửa chữ ở những đoạn sau đó sẽ bị cắt hoặc viết lại.
