Đọc nhanh hơn một cách thật là có, nhưng chủ yếu nhờ vốn từ, hiểu biết nền và biết lúc nào được lướt. Những lời hứa đọc hàng nghìn từ mỗi phút mà vẫn hiểu trọn, bỏ hẳn đọc thầm hay đọc một lúc cả trang thì không có cơ sở vững.
Quảng cáo khoá học đọc nhanh thường kèm hình ảnh người lật sách vèo vèo và lời cam kết đọc hết một cuốn sách trong một buổi tối. Người học bỏ tiền, tập vài tuần, rồi phát hiện mình lật trang nhanh hơn nhưng không nhớ gì. Hiểu rõ việc đọc diễn ra thế nào giúp bạn tránh được khoản đầu tư đó và dồn sức vào thứ thật sự làm mình đọc nhanh hơn.
Khi đọc, mắt và đầu thật ra làm gì?
Mắt không trượt đều trên dòng chữ. Nó nhảy từng cú ngắn, dừng lại một khoảnh khắc ở một điểm, rồi nhảy tiếp. Chỉ trong lúc dừng, mắt mới thu được chữ rõ nét, và vùng nhìn rõ quanh điểm dừng khá hẹp, chừng vài chữ. Thỉnh thoảng mắt nhảy ngược lại để đọc lại một chỗ chưa chắc.
Phần chậm nhất của việc đọc không nằm ở mắt, mà ở đầu: nhận ra từ, gắn nghĩa, nối câu với câu trước, đối chiếu với điều mình đã biết. Vì vậy người có vốn từ rộng và hiểu biết nền vững đọc nhanh hơn một cách tự nhiên. Họ không cần dừng lâu ở từng từ, và đoán trước được câu đang đi về đâu.
Hiểu điểm này là hiểu vì sao nhiều kỹ thuật đọc siêu tốc tập trung vào mắt lại không đem lại kết quả như hứa: chúng tăng tốc phần vốn không phải là nút thắt.
Các kỹ thuật hay được quảng cáo và điều có thể nói về chúng
Bảng dưới đây gom lại hiểu biết phổ thông về từng kỹ thuật. Nếu muốn tìm hiểu sâu, bạn có thể tìm các bài tổng quan về tâm lý học đọc thay vì chỉ đọc tài liệu của bên bán khoá học.
| Kỹ thuật | Lời hứa thường gặp | Phần có cơ sở | Phần quá lời |
|---|---|---|---|
| Bỏ đọc thầm | Không “đọc trong đầu” thì đọc nhanh gấp nhiều lần | Đọc thầm có thể nhẹ đi khi đọc văn bản dễ | Tiếng nói bên trong gắn với việc hiểu; cố dập tắt thường làm giảm hiểu, nhất là văn bản khó |
| Mở rộng tầm mắt | Nhìn một lúc cả dòng, cả trang | Người đọc thạo dừng ít lần hơn trên mỗi dòng | Vùng nhìn rõ của mắt có giới hạn sinh học, luyện tập không mở rộng ra cả trang |
| Chạy mắt theo ngón tay hay bút | Kéo mắt đi nhanh, không đọc ngược | Giúp giữ dòng, bớt nhảy lung tung, hữu ích với người hay mất chỗ | Ép tốc độ cao hơn khả năng hiểu thì chỉ còn là lướt |
| Trình chiếu từng chữ một chỗ | Mắt không phải di chuyển nên đọc cực nhanh | Đọc được văn bản ngắn, dễ trên màn hình nhỏ | Mất khả năng đọc lại chỗ chưa hiểu, khó với câu dài và văn bản phức tạp |
| Đọc lướt có hệ thống | Nắm nội dung trong ít phút | Có thật và hữu ích để nắm khung | Không thay được đọc kỹ khi cần hiểu chi tiết |
Điểm chung: các kỹ thuật này có thể giúp đọc nhanh hơn với văn bản dễ, quen thuộc. Với văn bản mới và khó, tốc độ và mức hiểu đánh đổi nhau, và không kỹ thuật nào xoá được sự đánh đổi đó.
Vậy điều gì thật sự giúp đọc nhanh hơn?
Câu trả lời ít hấp dẫn hơn quảng cáo, nhưng đúng hơn và không tốn tiền.
Vốn từ và hiểu biết nền
Càng biết nhiều về một lĩnh vực, bạn càng đọc nhanh tài liệu của lĩnh vực đó. Người mới vào nghề đọc một báo cáo chuyên môn rất chậm; sau vài tháng làm việc, cùng loại báo cáo đó đọc nhanh gấp mấy lần mà không cần kỹ thuật gì. Cách bền nhất để đọc nhanh là đọc nhiều trong một lĩnh vực.
Đọc nhiều với văn bản vừa sức
Đọc thường xuyên những thứ hơi dễ một chút giúp việc nhận mặt từ trở nên tự động, giải phóng sức chú ý cho phần hiểu. Với học sinh, đọc truyện, báo dành cho lứa tuổi, sách phổ biến kiến thức đều đóng góp vào tốc độ đọc sau này.
Biết chọn tốc độ
Người đọc thạo không có một tốc độ cố định. Họ lướt phần đã biết, chậm lại ở phần mới, dò khi cần tìm thông tin. Kỹ năng chọn tốc độ này đem lại hiệu quả nhiều hơn mọi bài tập đẩy mắt.
Có mục đích rõ khi đọc
Biết mình đọc để trả lời câu hỏi gì giúp bỏ qua phần không liên quan mà không áy náy. Đây là cách tiết kiệm thời gian lớn nhất với tài liệu công việc.
Dấu hiệu của một khoá học đọc nhanh quá lời
Không phải lớp đọc nào cũng vô ích. Những lớp dạy đọc lướt, đọc dò, đọc theo mục đích có thể có ích. Điều đáng tránh là những lời hứa vượt quá giới hạn của mắt và đầu.
Cam kết con số tốc độ rất cao kèm hiểu trọn vẹn. Đọc nhanh hơn có thể có, nhưng tốc độ cực cao mà vẫn hiểu hết văn bản khó thì không có cơ sở.
Đo tiến bộ chỉ bằng tốc độ. Một bài kiểm tra tốt phải đo cả mức hiểu, bằng câu hỏi về ý chính và chi tiết, với văn bản người học chưa từng đọc.
Bài kiểm tra hiểu quá dễ. Câu hỏi đoán được mà không cần đọc kỹ thì tốc độ cao nào cũng qua được.
Hứa thay đổi trí nhớ, trí thông minh nói chung. Đây là dấu hiệu quảng cáo vượt xa những gì kỹ năng đọc có thể làm.
Một tình huống hay gặp
Một người đi làm muốn đọc nhiều sách hơn nên học một khoá đọc nhanh trên mạng. Sau ba tuần, đồng hồ đo cho thấy tốc độ tăng gấp đôi. Nhưng khi gặp bạn bè, anh nhận ra không kể lại được cuốn sách vừa đọc xong. Anh quay về đọc với tốc độ cũ cho sách hay, chỉ giữ lại thói quen lướt mục lục và phần mở đầu chương để chọn chương cần đọc kỹ.
Kết quả là số sách đọc xong trong năm tăng lên, không phải vì đọc nhanh hơn, mà vì anh bỏ đi những chương không phục vụ mục đích của mình và bỏ dở thẳng những cuốn không hợp, thay vì cố đọc cho hết.
Câu chuyện này lặp lại khá đều ở những người từng thử các khoá đọc siêu tốc. Phần họ giữ lại được thường không phải kỹ thuật đẩy mắt, mà là những thói quen chọn lọc: xem mục lục trước, đọc phần mở đầu và kết của chương, quyết định chương nào đáng đọc kỹ. Đó vốn là kỹ thuật đọc lướt và đọc theo mục đích, không cần gói trong một khoá học đắt tiền.
Tự thử tốc độ và mức hiểu của mình
Muốn biết mình đang ở đâu mà không cần khoá học nào, có thể tự làm thử với một bài viết dài chưa đọc bao giờ.
- Chọn hai bài cùng độ khó, độ dài tương đương, chưa đọc.
- Đọc bài thứ nhất với tốc độ bình thường, bấm giờ. Gấp lại, viết ra ý chính và ba chi tiết nhớ được.
- Đọc bài thứ hai nhanh hơn rõ rệt, bấm giờ, rồi viết tương tự.
- So hai bản viết với bài gốc. Nếu bản đọc nhanh mất nhiều ý, tốc độ đó đã vượt mức hiểu của bạn với loại văn bản này.
Không cần so với ai. Mỗi loại văn bản bạn sẽ có một tốc độ hợp lý riêng, và tốc độ đó tăng dần khi bạn đọc nhiều hơn trong lĩnh vực ấy.
Câu hỏi thường gặp
Đọc nhanh hàng nghìn từ mỗi phút có thật không?
Lật trang với tốc độ đó thì được, nhưng hiểu trọn văn bản mới và khó ở tốc độ đó thì không có cơ sở vững. Ở tốc độ rất cao, việc đọc gần như chỉ còn là lướt.
Bỏ đọc thầm có giúp đọc nhanh hơn không?
Tiếng nói bên trong gắn với việc hiểu, nhất là với câu dài và văn bản khó. Cố dập tắt nó thường làm giảm mức hiểu. Với văn bản dễ, đọc thầm tự nhẹ đi khi bạn đọc thạo hơn.
Dùng ngón tay dò dòng khi đọc có tốt không?
Có thể giúp giữ dòng và bớt lạc chỗ, nhất là với người hay mất chỗ đọc. Nhưng dùng nó để ép tốc độ vượt khả năng hiểu thì không có ích.
Làm sao đọc nhanh hơn một cách bền vững?
Đọc nhiều trong một lĩnh vực để mở rộng vốn từ và hiểu biết nền, biết đổi tốc độ theo mục đích, và bỏ qua phần không cần thiết. Đó là con đường chậm nhưng thật.
Có nên cho con học khoá đọc nhanh không?
Với trẻ đang phát triển kỹ năng đọc, đọc nhiều sách vừa sức và trò chuyện về nội dung thường có ích hơn. Nếu cân nhắc một khoá học, xem kỹ họ đo mức hiểu thế nào chứ không chỉ đo tốc độ.