Ở cửa hàng, tính nhẩm có ích nhất ở ba việc: cộng dồn giỏ hàng bằng cách làm tròn lên từng món để không bao giờ thiếu tiền, đổi giá về cùng một đơn vị khi so hai cỡ gói, và đọc đúng các kiểu khuyến mãi trước khi quyết định.
Cửa hàng nào cũng có máy tính tiền, nhưng máy chỉ cộng những gì bạn đã chọn. Những quyết định trước đó, như lấy gói lớn hay gói nhỏ, khuyến mãi nào thật sự có lợi với nhà mình, còn bao nhiêu tiền trong ví, đều diễn ra trong đầu bạn giữa hai kệ hàng. Bài này không bàn món nào nên mua; nó chỉ trao cho bạn công cụ để tự tính cho rõ.
Cộng dồn giỏ hàng: làm tròn lên từng món
Mỗi lần bỏ một món vào giỏ, làm tròn giá lên tới nghìn đồng gần nhất rồi cộng vào tổng đang nhớ. Năm món giá 18.500, 32.000, 9.900, 47.000, 26.500 thành 19, 32, 10, 47, 27 nghìn, tổng 135 nghìn. Hoá đơn thật là 133.900. Vì bạn luôn làm tròn lên, con số trong đầu luôn nhỉnh hơn số thật một chút, nên không bao giờ bị thiếu tiền ở quầy.
Với giỏ hàng lớn, làm tròn tới năm nghìn hoặc mười nghìn cho nhẹ đầu. Sai số lớn hơn nhưng vẫn cùng một chiều, nên vẫn an toàn. Cộng theo nhóm cũng giúp: gom các món cùng mức giá rồi nhân, ví dụ bốn hộp sữa chua cùng giá thì nhân bốn một lần thay vì cộng bốn lần.
Nếu đi cùng con, giao cho con giữ tổng. Đây là bài luyện cộng nhẩm tự nhiên nhất, vì con số có ý nghĩa thật, và kết quả được kiểm ngay ở quầy.
Đổi về cùng một đơn vị để so hai cỡ gói
Chọn đơn vị dễ tính
Hai cỡ gói chỉ so được khi quy về cùng một đơn vị: giá mỗi 100 gam, mỗi lít, mỗi cái. Gói 400 gam giá 52 nghìn, tức 13 nghìn mỗi 100 gam. Gói 1 kg giá 125 nghìn, tức 12,5 nghìn mỗi 100 gam. Chọn 100 gam làm đơn vị vì phép chia cho 4 hay cho 10 dễ làm trong đầu hơn chia cho 400.
Với chất lỏng, chọn lít: chai 500 ml giá 7 nghìn là 14 nghìn mỗi lít; chai 1,5 lít giá 18 nghìn là 12 nghìn mỗi lít. Nhiều cửa hàng đã in giá theo đơn vị trên nhãn kệ; khi có, đọc dòng đó trước.
Giá theo đơn vị không phải câu trả lời cuối
Giá mỗi đơn vị thấp hơn chỉ có ý nghĩa khi nhà bạn dùng hết trước hạn, có chỗ cất, và không phải bỏ phần thừa. Một gói lớn bị hỏng một nửa thì giá thật mỗi đơn vị đã dùng cao hơn gói nhỏ. Phép tính cho bạn dữ kiện; quyết định vẫn theo nhu cầu của từng nhà.
Đọc đúng các kiểu khuyến mãi hay gặp
Mỗi kiểu khuyến mãi, khi đổi về phần trăm giảm trên tổng số bạn thật sự trả, có thể khác khá xa với con số in to trên bảng.
| Kiểu khuyến mãi | Tương đương | Điều kiện để đúng | Cách nhẩm |
|---|---|---|---|
| Mua 2 tặng 1 | Giảm khoảng 33% mỗi món | Dùng hết cả 3 món | Trả 2 phần, nhận 3 phần |
| Giảm 50% món thứ hai | Giảm 25% trên tổng hai món | Hai món cùng giá, cần cả hai | Nửa của một món chia cho hai món |
| Giảm 30% món thứ hai | Giảm 15% trên tổng hai món | Hai món cùng giá | Một nửa của 30% |
| Giảm 50 nghìn cho đơn từ 300 nghìn | Tối đa khoảng 16,7% | Đơn càng lớn, phần trăm càng nhỏ | 50 chia 300 là một phần sáu |
| Giảm 20% toàn bộ | Giảm 20% | Không cần điều kiện thêm | 10% nhân đôi |
Khi so hai khuyến mãi, đổi cả hai về phần trăm giảm trên số tiền thật trả, rồi mới so. Và hỏi câu quan trọng hơn: không có khuyến mãi thì mình có mua món này không?
Ở chợ truyền thống: tính theo cân và theo lạng
Đổi lạng và ký cho nhanh
Ở chợ, giá thường nói theo ký, còn bạn mua theo lạng; một lạng là 100 gam, tức một phần mười ký. Giả sử thịt giá 140 nghìn một ký: một lạng là 14 nghìn, ba lạng là 42 nghìn, bảy lạng là 98 nghìn. Chỉ cần lấy giá một lạng rồi nhân, không cần nhân với số thập phân.
Khi cân ra số lẻ, tách phần ký và phần lạng. Giả sử trái cây 40 nghìn một ký, cân được 1,35 ký: một ký là 40, ba lạng là 12, nửa lạng là 2, tổng 54 nghìn. Tách như vậy chính là thao tác tách số của phép nhân nhẩm.
Nhìn cân và nghe giá cùng lúc
Hãy nhìn số trên cân trước khi nghe người bán đọc giá, rồi tự nhẩm trong lúc họ gói hàng. Nếu hai con số lệch, hỏi lại nhẹ nhàng: cân bao nhiêu, giá một ký bao nhiêu. Phần lớn chênh lệch đến từ nhầm lẫn khi nói nhanh, và một câu hỏi rõ ràng giúp cả hai bên.
Cân điện tử ở nhiều sạp đã hiện cả tiền; khi đó việc của bạn chỉ là nhẩm thô để biết con số có hợp lý không, đúng như cách soát kết quả bằng ước lượng độ lớn.
Soát hoá đơn và tiền thối ở quầy
Khi nhân viên đọc tổng, so ngay với con số bạn đã cộng dồn trong đầu. Nếu tổng thật cao hơn ước lượng làm tròn lên của bạn, gần như chắc chắn có món bị quét hai lần hoặc giá kệ khác giá quầy. Đây là lúc nên xem lại hoá đơn, lịch sự và cụ thể: món nào, giá kệ bao nhiêu.
Với tiền thối, đếm lên từ tổng hoá đơn tới số tiền bạn đưa, như người bán hàng vẫn làm. Hoá đơn 133.900, đưa tờ 200 nghìn: thêm 100 đồng là 134 nghìn, thêm 6 nghìn là 140, thêm 60 nghìn là 200. Tiền thối 66.100 đồng. Đếm theo từng chặng tròn ít nhầm hơn trừ thẳng.
Khi trả bằng chuyển khoản, nhìn lại số tiền trên màn hình trước khi xác nhận, đếm số chữ số và vị trí dấu chấm. Thừa một số 0 là lỗi rất dễ gặp và mất thời gian để xin lại.
Luyện tính nhẩm trong một lần đi chợ
Chọn một lần đi chợ hay siêu thị mỗi tuần làm buổi luyện. Không cần thêm thời gian, chỉ cần để ý hơn.
- Trước khi đi, ước lượng tổng tiền cho danh sách cần mua, ghi lại.
- Trong lúc chọn, cộng dồn bằng cách làm tròn lên từng món.
- Chọn một món có hai cỡ gói, đổi về giá mỗi 100 gam hoặc mỗi lít.
- Ở quầy, so tổng thật với số trong đầu và với ước lượng ban đầu.
- Về nhà, ghi một dòng: lệch bao nhiêu, lệch vì đâu.
Sau vài tuần, khoảng lệch giữa ước lượng trước khi đi và tổng thật thường hẹp dần, và đó là thước đo tiến bộ thật nhất. Với trẻ em, giao một phần nhỏ của việc này, như giữ tổng của ba món, rồi khen cách con tính, không phê bình khi con lệch.
Lỗi hay gặp khi tính ở cửa hàng
Làm tròn xuống cho dễ cộng. Giá 49.900 làm tròn thành 49 nghìn, cộng nhiều món là thiếu cả chục nghìn. Luôn làm tròn lên.
So giá hai gói khác khối lượng mà không quy đổi. Gói rẻ hơn về số tiền chưa chắc rẻ hơn mỗi 100 gam, và ngược lại.
Tin con số phần trăm in to. Giảm 50% món thứ hai chỉ là giảm 25% trên tổng, và chỉ khi bạn cần cả hai món.
Quên các khoản cộng thêm. Phí giao hàng, phí túi, phí gói quà làm tổng thật cao hơn tổng giỏ hàng.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nên làm tròn lên khi cộng tiền giỏ hàng?
Làm tròn lên khiến tổng trong đầu luôn nhỉnh hơn số thật một chút. Bạn sẽ không bị thiếu tiền ở quầy và dễ phát hiện khi hoá đơn cao bất thường.
Mua 2 tặng 1 tương đương giảm bao nhiêu phần trăm?
Bạn trả tiền hai món và nhận ba món, nên mỗi món chỉ còn hai phần ba giá, tức giảm khoảng 33%. Con số này chỉ đúng nếu bạn dùng hết cả ba món.
Giảm 50% món thứ hai thực chất giảm bao nhiêu?
Với hai món cùng giá, bạn được bớt nửa giá một món trên tổng hai món, tức giảm 25% trên tổng. Nếu chỉ cần một món, khuyến mãi này không giúp gì.
So giá hai cỡ gói nhanh thế nào?
Đổi cả hai về giá mỗi 100 gam hoặc mỗi lít bằng phép chia đơn giản. Sau đó cân nhắc thêm nhà mình có dùng hết gói lớn trước hạn không.
Cho con tập tính tiền khi đi chợ bắt đầu từ đâu?
Giao cho con giữ tổng của vài món với giá đã làm tròn tới nghìn. Kiểm cùng con ở quầy, khen cách tính, không chấm điểm hay so với anh chị em.