Dạy ông bà, bố mẹ dùng điện thoại: để họ tự bấm, mình chỉ nói

Muốn ông bà, bố mẹ tự dùng được điện thoại, hãy để máy luôn nằm trong tay họ: họ bấm, mình chỉ nói. Mỗi buổi dạy một việc, nói bằng từ chỉ hình dạng và vị trí thay vì tên tiếng Anh, rồi cùng viết một sổ tay ngắn bằng chữ của họ.

Dạy người lớn tuổi trong nhà dùng điện thoại là dạng dạy lại gặp hằng ngày mà ít ai coi là dạy học. Con cháu thường giật máy bấm hộ cho nhanh, rồi bực khi hôm sau lại bị hỏi y như cũ. Vấn đề không nằm ở trí nhớ của ông bà, mà ở cách dạy: tay người dạy làm, mắt người học xem, nên không đọng lại gì. Bài này là cách dạy để người lớn tuổi tự làm được, và để buổi dạy giữ được không khí trong nhà.

Vì sao bấm hộ thì hôm sau ông bà lại hỏi?

Thao tác trên điện thoại là trí nhớ của tay nhiều hơn của đầu. Người trẻ quen tay nên bấm rất nhanh, qua ba bốn màn hình trong vài giây. Người xem không kịp thấy mình đã đi qua đâu. Họ chỉ thấy kết quả: cuộc gọi video đã hiện lên.

Khi chính tay người học bấm, mỗi bước chậm lại đủ để mắt kịp nhìn, tay kịp nhớ vị trí. Lần đầu mất năm phút cho việc người trẻ làm trong mười giây, nhưng đó là năm phút duy nhất có tác dụng.

Ngoài ra, nhiều người lớn tuổi ngại hỏi lại vì sợ làm phiền con cháu. Họ gật đầu khi được bấm hộ, rồi lặng lẽ không dùng nữa. Để họ tự bấm cũng là cách cho họ thấy mình làm được, bớt ngại hỏi lần sau.

Nguyên tắc chung khi dạy người lớn tuổi dùng điện thoại

Năm nguyên tắc dưới áp dụng cho mọi việc trên điện thoại, từ gọi video, chụp ảnh, tới xem tin nhắn của con cháu.

Máy luôn trong tay người học. Người dạy ngồi bên cạnh, chỉ tay lơ lửng phía trên màn hình nếu cần, không chạm vào máy. Nếu buộc phải làm mẫu, dùng máy của mình.

Mỗi buổi một việc. Hôm nay chỉ học gọi video cho một người. Nhắn tin, chụp ảnh để buổi khác. Dồn nhiều việc thì việc nào cũng không nhớ.

Nói bằng hình dạng, màu sắc, vị trí. “Bấm vào hình chiếc máy quay màu xanh ở góc trên bên phải” dễ theo hơn “bấm vào biểu tượng video call”.

Chậm hơn mình nghĩ cần thiết. Đợi người học tìm thấy chỗ cần bấm, không chỉ ngay. Vài giây tìm kiếm giúp họ nhớ vị trí.

Làm lại ngay ba lần. Xong một lượt, thoát ra màn hình chính và làm lại từ đầu, ba lần. Lần ba thường người học đã tự làm mà không cần nhắc.

Nên dạy việc gì trước, việc gì sau?

Thứ tự nên đi từ việc người học muốn làm nhất và ít bước nhất. Bảng dưới là thứ tự gợi ý; mỗi nhà điều chỉnh theo nhu cầu của ông bà, bố mẹ mình.

Không cần dạy hết năm việc trong một tuần. Mỗi việc nên được dùng thật vài ngày cho quen rồi mới sang việc tiếp theo.

Làm sổ tay viết tay cho ông bà như thế nào?

Sổ tay là thứ giúp người lớn tuổi không phụ thuộc vào trí nhớ hay vào con cháu ở bên cạnh.

Người học tự viết, bằng lời của họ

Sau khi làm được một việc ba lần, đưa sổ và bút để ông bà tự ghi các bước theo cách họ hiểu, như “bấm ô vuông xanh, tìm tên Út, bấm hình máy quay”. Lời của chính họ dễ nhớ hơn lời của người dạy, dù không đúng tên gọi chính thức.

Mỗi việc một trang, chữ to

Mỗi trang ghi tên việc ở đầu, dưới là các bước đánh số. Không quá năm, sáu bước một trang. Có thể vẽ thêm hình nút bấm cạnh từng bước.

Để sổ cạnh chỗ hay dùng điện thoại

Sổ đặt cạnh ghế ngồi hoặc chỗ sạc máy. Khi quên, ông bà mở sổ trước khi gọi con cháu. Mỗi lần tự làm được nhờ sổ là một lần thêm tự tin.

Nhắc an toàn mà không làm ông bà sợ dùng máy

Người lớn tuổi thường là đích nhắm của các cuộc gọi, tin nhắn giả danh. Dạy an toàn là cần, nhưng nếu dạy bằng những câu chuyện đáng sợ, nhiều người chọn cách không dùng điện thoại nữa. Nên dạy một nguyên tắc đơn giản, dễ nhớ: bất cứ ai nhắc tới tiền, mã số gửi về máy, hay bảo bấm vào đường dẫn lạ, thì dừng lại và gọi hỏi con cháu trước.

Có thể ghi nguyên tắc này lên trang đầu của sổ tay, kèm tên và số của hai người thân để gọi hỏi. Tập trước một lần: con cháu giả làm người lạ nhắn tin nhờ chuyển tiền, ông bà tập trả lời “để bà hỏi con đã”. Lần tập này nhẹ nhàng, mang tính đùa vui, không doạ nạt.

Một tình huống thường gặp: ông nhận cuộc gọi tự xưng nhân viên nhà mạng, bảo đọc mã vừa nhận để khỏi bị khoá máy. Nếu đã được tập trước, ông biết tắt máy và gọi hỏi con. Nếu chưa, ông có thể làm theo vì sợ mất số.

Ông bà nản, nói “thôi già rồi không học được” thì sao?

Người lớn tuổi nói vậy thường không phải vì không học được, mà vì đã vài lần thấy mình chậm trước con cháu. Ba cách sau giúp họ bắt đầu lại.

Bắt đầu lại từ việc họ thật sự muốn làm

Câu nói đó thường xuất hiện khi việc được dạy không gắn với mong muốn nào của người học. Hỏi lại ông bà muốn dùng điện thoại để làm gì nhất: nhìn mặt cháu ở xa, nghe lại bài hát cũ, xem ảnh vườn nhà con gái. Dạy đúng việc đó, những việc khác để sau.

Thu nhỏ bước, cho thành công sớm

Chọn một bước nhỏ chắc chắn làm được ngay, như tự tăng âm lượng, và để ông bà làm thành công trong vài phút đầu. Cảm giác làm được ở bước nhỏ kéo theo sự sẵn lòng thử bước tiếp theo.

Đổi người dạy hoặc đổi giờ

Có khi người học không nản với việc học mà ngại với người dạy đang vội. Để một người kiên nhẫn hơn trong nhà dạy, hoặc chọn buổi sáng cuối tuần thong thả, thay vì buổi tối mọi người đều mệt.

Lỗi hay gặp của con cháu khi dạy

Nhiều buổi dạy hỏng không phải vì ông bà không học được mà vì cách người dạy cư xử.

• Thở dài, nói “con nói rồi mà”. Người lớn tuổi nghe thấy ngay và sẽ ngại hỏi lần sau.
• Dùng từ tiếng Anh như “app”, “update”, “tab” mà không giải thích.
• Giật máy bấm hộ khi thấy chậm.
• Thay đổi cài đặt, sắp xếp lại màn hình mà không báo, làm ông bà không tìm thấy thứ đã quen.
• Dạy lúc vội, trước khi đi làm hay khi đang bực chuyện khác.

Tự kiểm sau một tuần: ông bà có tự làm được việc đã học mà không cần gọi hỏi không, có dùng sổ tay không, và mình có lần nào giật máy bấm hộ không. Đó là ba câu đủ để biết cách dạy đang đúng hướng.

Câu hỏi thường gặp