Mắt vẫn chạy mà đầu không vào là hiện tượng ai cũng gặp, nhất là với văn bản khô hoặc khi mệt. Cách xử lý là nhận ra sớm, đặt câu hỏi trước mỗi đoạn, đọc theo khúc ngắn, ghi một chữ bên lề sau mỗi đoạn, và chọn giờ đọc hợp với sức mình.
Bạn đọc đến cuối trang, rồi chợt nhận ra không biết trang vừa nói gì. Mắt đã đi qua từng dòng, có khi còn lật trang, nhưng đầu thì đang nghĩ về một cuộc trò chuyện, một việc chưa làm. Đây không phải dấu hiệu bạn kém tập trung hơn người khác. Đó là cách đầu óc vận hành khi không có gì giữ nó ở lại.
Vì sao điều này xảy ra?
Đọc là việc tự động đến mức mắt và miệng có thể tiếp tục mà không cần đầu óc theo sát. Với người đọc thạo, nhận mặt chữ diễn ra gần như không tốn sức, nên phần chú ý thừa ra dễ trôi sang chỗ khác. Văn bản càng khô, càng ít liên quan đến mối quan tâm của bạn, khả năng trôi càng cao.
Ba điều kiện hay đẩy đầu óc đi xa: mệt hoặc buồn ngủ, có một mối bận tâm chưa giải quyết, và không có lý do rõ để đọc. Điều kiện thứ ba là điều bạn kiểm soát được nhiều nhất, và cũng là chỗ các kỹ thuật dưới đây tác động.
Nhận ra sớm: đầu óc đã trôi từ lúc nào?
Không ai giữ được chú ý tuyệt đối. Mục tiêu thực tế là rút ngắn khoảng thời gian từ lúc đầu óc trôi đi đến lúc bạn nhận ra.
Những dấu hiệu thường gặp
Bạn không nhớ câu vừa đọc. Bạn đang ở giữa trang mà không nhớ đầu trang nói gì. Bạn thấy mình đang nghĩ về một việc hoàn toàn khác. Mắt bắt đầu nhảy dòng hoặc đọc lại một dòng hai lần mà không nhận ra.
Đặt điểm dừng để tự kiểm
Đánh một dấu chấm nhỏ bằng bút chì sau mỗi đoạn hoặc mỗi nửa trang. Khi đến dấu chấm, tự hỏi một câu: đoạn vừa rồi nói gì. Trả lời được thì đi tiếp; không trả lời được là đầu đã trôi, quay lại đầu đoạn đó. Cách này giúp bạn phát hiện sau một đoạn thay vì sau ba trang.
Không trách mình
Khi nhận ra đầu đã trôi, chỉ cần quay về. Việc tự trách “sao mình lại thế” chỉ tạo thêm một luồng suy nghĩ khác kéo bạn ra khỏi trang sách. Nhận ra rồi quay lại là đã làm đúng.
Kỹ thuật kéo sự chú ý về, dùng khi nào
Mỗi kỹ thuật hợp với một nguyên nhân. Chọn đúng cái hợp với tình huống của bạn thay vì dùng tất cả cùng lúc.
| Tình huống | Kỹ thuật | Cách làm |
|---|---|---|
| Văn bản khô, không thấy liên quan | Đặt câu hỏi trước đoạn | Biến tiêu đề hoặc câu đầu đoạn thành câu hỏi, đọc để tìm câu trả lời |
| Đoạn dài, mất mạch | Đọc theo khúc ngắn | Che phần dưới trang bằng một tờ giấy, chỉ để lộ đoạn đang đọc |
| Đọc mà không giữ lại gì | Ghi một chữ bên lề | Sau mỗi đoạn viết một hai từ khoá tóm ý ngay cạnh |
| Đầu óc vướng một việc khác | Viết việc đó ra giấy | Ghi việc đang bận tâm vào một tờ riêng để xử lý sau, rồi quay lại đọc |
| Buồn ngủ, mệt | Đổi tư thế hoặc đổi giờ | Đứng dậy đọc, đọc to vài câu, hoặc dời việc đọc khó sang lúc tỉnh táo hơn |
Kỹ thuật viết việc bận tâm ra giấy nghe đơn giản nhưng hiệu quả bất ngờ với nhiều người. Đầu óc hay quay lại một việc vì sợ quên nó; khi việc đó đã nằm trên giấy, nó bớt kéo bạn đi.
Chọn giờ và chỗ đọc hợp với sức mình
Nhiều trường hợp lơ đãng không đến từ kỹ thuật đọc mà từ thời điểm và nơi đọc không phù hợp.
Văn bản khó vào lúc tỉnh táo nhất. Mỗi người có một khoảng thời gian trong ngày đầu óc sáng nhất. Dành nó cho tài liệu khó, để phần đọc nhẹ cho lúc mệt.
Buổi đọc ngắn mà đều. Hai mươi lăm đến bốn mươi lăm phút mỗi buổi, nghỉ ngắn giữa chừng, thường giữ chú ý tốt hơn một buổi ba tiếng.
Chỗ đọc ít thứ gây xao nhãng. Điện thoại để xa tầm tay hoặc ở chế độ không làm phiền. Bàn đọc gọn, đủ sáng, không quá thoải mái đến mức buồn ngủ.
Đọc nằm cho việc thư giãn, ngồi cho việc học. Đọc tài liệu học trên giường dễ dẫn đến buồn ngủ và lơ đãng.
Giúp con khi con kêu đọc không vào
Trẻ hay nói “con đọc mà không vào đầu” khi đã thử nhiều lần mà không biết làm sao khác. Đây là lúc phụ huynh có thể giúp mà không cần giỏi môn học của con.
Hỏi trước khi khuyên
Thay vì bảo con “tập trung vào”, hỏi con thường bị trôi lúc nào: đầu buổi, giữa buổi hay khi gặp đoạn khó. Mỗi câu trả lời dẫn đến một cách xử lý khác. Trôi ngay đầu buổi thường do chỗ ngồi và điện thoại; trôi giữa buổi do buổi quá dài; trôi ở đoạn khó do thiếu nền để hiểu.
Cùng con đặt câu hỏi cho bài đọc
Với học sinh cấp 2, ngồi cùng con vài buổi đầu, đổi tiêu đề mục thành câu hỏi và để con đọc tìm câu trả lời. Khi đã quen, con sẽ tự làm. Câu hỏi biến việc đọc thành việc đi tìm, và đi tìm thì dễ giữ chú ý hơn là đi qua.
Giữ nhận xét nhẹ nhàng
Không dán nhãn con là “lười đọc” hay “mau quên”. Những nhãn như vậy dễ khiến con tin rằng mình không thể khác đi. Hãy nói về cách đọc, không nói về con người.
Một tình huống quen thuộc
Một học sinh lớp mười hai ôn môn Lịch sử mỗi tối sau chín giờ, khi đã làm xong bài các môn khác. Em đọc một mục sách, đến cuối thì nhận ra không nhớ gì, đọc lại vẫn vậy. Em nghĩ mình không hợp với môn này.
Thay đổi đến từ hai việc nhỏ. Em dời Lịch sử lên buổi chiều, lúc còn tỉnh, và trước mỗi mục em tự đặt câu hỏi: sự kiện này xảy ra vì sao, ai tham gia, kết quả ra sao. Sau mỗi đoạn em viết một hai chữ bên lề. Cùng một cuốn sách, cùng một người đọc, nhưng lần này đầu óc có lý do để ở lại với trang sách.
Câu chuyện này phổ biến hơn người ta nghĩ. Cảm giác “không hợp môn” nhiều khi chỉ là hệ quả của việc đọc môn đó vào lúc đầu óc đã cạn sức và không có câu hỏi dẫn đường.
Những điều không nên làm
Một số phản ứng tự nhiên khi bị lơ đãng lại làm tình hình xấu hơn.
- Không đọc lại cả trang một cách máy móc. Nếu đã trôi, xác định đoạn cuối cùng bạn còn nhớ và bắt đầu từ đó, kèm một câu hỏi.
- Không cố đọc tiếp khi đã rất buồn ngủ. Nghỉ ngắn, vận động nhẹ hoặc dời sang lúc khác sẽ hiệu quả hơn.
- Không mở thêm nhạc có lời hay video để chống buồn chán. Chúng tranh phần chú ý với trang sách.
- Không ép trẻ nhỏ ngồi đọc liền một giờ. Với trẻ, những buổi ngắn, có người lớn trò chuyện về nội dung, giúp giữ chú ý tốt hơn.
- Không coi việc lơ đãng là khuyết điểm cá nhân. Đó là điều ai cũng gặp; điều khác nhau là cách xử lý.
Cách tự thấy tiến bộ: để ý xem bạn nhận ra mình bị trôi sớm hơn không. Trước đây phải hết ba trang mới biết, giờ hết một đoạn đã biết, đó là tiến bộ thật, dù số lần trôi chưa giảm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đọc hết trang mà không nhớ gì?
Vì đọc đã trở nên tự động, mắt có thể đi qua chữ trong khi đầu óc nghĩ chuyện khác. Văn bản khô, mệt mỏi và không có lý do rõ để đọc làm hiện tượng này xảy ra nhiều hơn.
Làm sao biết sớm là mình đang lơ đãng khi đọc?
Đặt điểm dừng sau mỗi đoạn và tự hỏi đoạn vừa rồi nói gì. Không trả lời được nghĩa là đầu đã trôi, quay lại đầu đoạn đó với một câu hỏi cụ thể.
Đọc sách buồn ngủ thì làm thế nào?
Đổi tư thế, đứng dậy đọc, đọc to vài câu, hoặc nghỉ ngắn. Nếu thường xuyên buồn ngủ khi đọc, nên dời việc đọc khó sang lúc tỉnh táo hơn và kiểm tra giấc ngủ.
Mỗi buổi đọc nên kéo dài bao lâu để giữ tập trung?
Nhiều người giữ chú ý tốt với buổi hai mươi lăm đến bốn mươi lăm phút, nghỉ ngắn giữa các buổi. Với trẻ nhỏ, buổi ngắn hơn và có người lớn cùng trò chuyện sẽ phù hợp hơn.
Hay bị lơ đãng khi đọc có phải là bệnh không?
Phần lớn là hiện tượng bình thường ai cũng gặp. Nếu khó tập trung kéo dài, ảnh hưởng rõ đến học tập và sinh hoạt ở nhiều việc khác, nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.