Tự quay video giảng lại một bài rồi xem lại là cách rẻ và nhanh để thấy chỗ mình chưa hiểu: chỗ vấp, chỗ nói vòng, chỗ phải nhìn sách. Chỉ cần điện thoại, ba đến bảy phút quay và một lượt xem có mục tiêu rõ.
Khi giảng cho ghế trống, bạn nghe thấy mình vấp nhưng quên ngay. Video giữ lại mọi thứ, kể cả những điều bạn không nhận ra lúc đang nói: ánh mắt liếc xuống sách, câu “ừm, nói chung là…”, đoạn nói rất nhanh. Bài này hướng dẫn cách quay, cách xem và cách biến những gì thấy được thành việc học tiếp theo.
Vì sao video lộ ra chỗ hổng mà tự đọc lại không thấy?
Đọc lại bài làm người ta có cảm giác quen thuộc: trang này đã thấy, công thức này nhớ mặt. Cảm giác quen rất dễ nhầm thành hiểu. Video thì khác, nó ghi lại bạn đang tự tạo ra lời giải thích từ đầu, không có trang sách để dựa.
Khi xem lại, bạn ở vị trí người nghe. Vị trí đó cho phép nhận ra những điều người nói không thấy: đoạn này thiếu ví dụ, câu này nói ngược câu trước, chỗ kia bỏ qua một bước. Nhiều người lần đầu xem video của mình ngạc nhiên vì đoạn họ tưởng nói rất rõ hoá ra rời rạc.
Video còn có lợi thế là xem lại được nhiều lần với nhiều câu hỏi khác nhau. Lượt đầu xem nội dung, lượt sau xem cách nói. Tự đọc lại sách không cho bạn tách bạch như vậy.
Quay một video giảng lại: chuẩn bị và thực hiện thế nào?
Không cần thiết bị gì đặc biệt. Điều quan trọng là quay đúng thời lượng và đúng điều kiện, để video thật sự thử được hiểu biết của bạn.
- Chọn một phần bài vừa đủ: một bài trong sách giáo khoa, một mục của giáo trình, một quy trình ở chỗ làm. Giới hạn thời lượng từ ba đến bảy phút.
- Viết dàn ý tối đa năm dòng từ khoá trên một tờ giấy nhỏ. Dàn ý chỉ để nhắc thứ tự, không phải kịch bản.
- Đóng sách, cất tài liệu ra chỗ khác. Nếu để sách trong tầm mắt, bạn sẽ liếc nhìn mà không biết.
- Đặt điện thoại ngang tầm mặt, quay cả người hoặc nửa người, có giấy trắng để vẽ nếu cần. Ánh sáng từ cửa sổ phía trước là đủ.
- Nói như đang giảng cho một người cụ thể, ví dụ một bạn cùng lớp nghỉ học hôm đó. Đừng dừng lại quay lại khi vấp, cứ nói tiếp.
- Dừng khi hết dàn ý hoặc hết bảy phút, dù chưa nói xong. Phần chưa kịp nói cũng là thông tin.
Nếu thấy ngượng khi nhìn vào ống kính, có thể quay hướng xuống tờ giấy và chỉ thu tiếng cùng bàn tay vẽ. Điều cần ghi lại là lời giải thích, không phải gương mặt.
Xem lại video theo ba lượt: mỗi lượt tìm điều gì?
Xem một lượt rồi tắt thì phí video. Ba lượt với ba mục đích khác nhau mất khoảng gấp ba thời lượng quay, tức mười lăm đến hai mươi phút cho một video năm phút.
Lượt một: xem như người nghe chưa học
Không dừng, không ghi chép. Chỉ để ý một câu: nếu mình là người chưa học bài này, xem xong có hiểu không. Lượt này cho cảm nhận chung, thường kéo theo vài chỗ “ơ, sao đoạn này lại nói thế”.
Lượt hai: dừng ở mỗi chỗ vấp
Lần này cầm bút. Mỗi lần thấy mình ngập ngừng, nói vòng, liếc xuống bàn, nói “nói chung là”, hoặc nói nhanh bất thường, dừng video và ghi phút, giây cùng nội dung đang nói. Đây là danh sách chỗ hổng ứng viên.
Lượt ba: đối chiếu với sách
Mở sách ra, kiểm từng chỗ trong danh sách. Có chỗ bạn nói sai, có chỗ nói đúng nhưng thiếu bước, có chỗ đúng hoàn toàn mà chỉ vấp vì lo. Phân loại như vậy giúp biết phải làm gì tiếp.
Ghi chỗ hổng vào bảng tự kiểm thế nào?
Sau lượt ba, chuyển danh sách vào một bảng gọn để biết cần làm gì với từng chỗ. Bảng dưới là mẫu kèm vài dòng ví dụ của một bài Sinh học về quang hợp.
| Thời điểm trong video | Đang nói gì | Loại chỗ hổng | Việc cần làm |
|---|---|---|---|
| 0 phút 40 giây | Chất diệp lục làm gì | Nói đúng nhưng vấp vì lo | Không cần đọc lại, chỉ nói lại cho trôi |
| 1 phút 55 giây | Nguyên liệu của quang hợp | Thiếu nước trong danh sách | Đọc lại mục nguyên liệu, tự viết phương trình chữ |
| 3 phút 10 giây | Vì sao ban đêm cây không quang hợp | Nói vòng, không ra ý | Đọc lại vai trò ánh sáng, tìm một ví dụ |
| 4 phút 30 giây | Liên hệ quang hợp và hô hấp | Nói ngược quan hệ | Hỏi lại thầy cô hoặc bạn, giảng lại riêng phần này |
| Không kịp nói | Ý nghĩa của quang hợp với đời sống | Hết giờ | Rút bớt phần đầu ở lần quay sau |
Cột “Loại chỗ hổng” quan trọng nhất. Vấp vì lo thì chỉ cần luyện nói; thiếu hoặc sai kiến thức thì phải quay lại sách; nói vòng thường nghĩa là bạn biết các mảnh nhưng chưa thấy chúng nối nhau thế nào.
Quay lần hai: giảng lại cả bài hay chỉ phần thiếu?
Quay lại riêng những đoạn có chỗ hổng loại thiếu hoặc sai, mỗi đoạn một, hai phút. Không cần quay lại cả bài ngay. Mục đích là sửa đúng chỗ, tránh việc lặp lại phần đã ổn chỉ để có cảm giác chăm chỉ.
Sau hai, ba ngày, quay lại cả bài một lần nữa từ đầu. Lần này so với video đầu: số chỗ vấp ít đi bao nhiêu, phần cuối có nói kịp không, có đoạn nào trước nói vòng nay nói thẳng không. Hai video đặt cạnh nhau là bằng chứng tiến bộ rõ hơn mọi lời tự đánh giá.
Nếu video lần hai vẫn vấp ở đúng chỗ cũ, đó là tín hiệu nên hỏi người khác, vì có thể cách sách giải thích chưa hợp với bạn, cần một lời giải thích khác.
Người đi làm dùng video giảng lại vào việc gì?
Ở chỗ làm, cách này hợp nhất với những thứ bạn sắp phải hướng dẫn cho người khác: một quy trình mới, một phần mềm vừa đổi giao diện, một quy định nội bộ vừa sửa. Quay năm phút giảng lại trước khi hướng dẫn thật giúp bạn biết bước nào mình còn mù mờ, thay vì phát hiện ra giữa buổi khi đồng nghiệp hỏi.
Một tình huống hay gặp: người phụ trách được giao giải thích quy trình đặt hàng mới cho cả nhóm. Tự quay thử, xem lại mới thấy mình nhảy thẳng từ bước tạo đơn sang bước duyệt, bỏ qua bước kiểm tồn kho vì quen tay làm mà không nghĩ. Sửa xong chỗ đó trước buổi họp, cả nhóm đỡ được nhiều lần hỏi lại.
Lỗi hay gặp khi tự quay video học bài
Phần lớn người bỏ cách này sau vài lần vì mắc một trong các lỗi dưới, không phải vì cách này không hiệu quả.
- Quay đi quay lại tới khi hoàn hảo rồi mới giữ. Video hoàn hảo đã xoá mất mọi chỗ vấp, tức xoá mất thứ bạn cần tìm.
- Đọc theo giấy ghi chép đầy đủ. Lúc đó video chỉ thử khả năng đọc to, không thử hiểu biết.
- Quay quá dài, hai mươi, ba mươi phút. Không ai đủ kiên nhẫn xem lại ba lượt một video dài như vậy.
- Chỉ xem gương mặt, giọng nói của mình rồi thấy ngại và tắt. Lượt đầu nên tập trung vào nội dung; cách nói để sau.
- Đăng video lên mạng khi chưa sẵn sàng. Video này để học, không phải để khoe; giữ riêng trong máy là đủ.
Với học sinh nhỏ, phụ huynh có thể giúp giữ điện thoại và xem cùng con, nhưng chỉ hỏi “chỗ này con thấy mình nói rõ chưa”, để con tự nhận ra. Không nhận xét giọng, dáng điệu hay so với anh chị em.
Câu hỏi thường gặp
Có cần đăng video giảng bài lên mạng không?
Không cần. Video dùng để tự học, xem xong có thể xoá. Đăng lên mạng tạo áp lực phải đẹp, phải hay, làm mất mục đích tìm chỗ hổng.
Một video giảng lại nên dài bao nhiêu?
Khoảng ba đến bảy phút cho một phần bài. Ngắn hơn thì khó nói đủ một ý trọn vẹn; dài hơn thì xem lại ba lượt rất mất thời gian và dễ bỏ dở.
Ngại nhìn mặt mình trong video thì làm thế nào?
Quay hướng xuống tờ giấy trắng, chỉ thu tay và giọng. Hoặc chỉ ghi âm. Điều cần là lời giải thích của bạn, không phải hình ảnh.
Bao lâu nên quay lại cả bài một lần?
Sau khi đã sửa các đoạn có chỗ hổng, đợi hai đến ba ngày rồi quay lại trọn bài. Khoảng cách đó giúp thấy phần nào thật sự đã nhớ.
Học sinh cấp 2 tự quay được không?
Được, nhưng nên bắt đầu bằng video ngắn ba phút về một bài vừa học trên lớp. Phụ huynh có thể giúp dựng máy và xem cùng, để con tự nói chỗ nào mình thấy chưa rõ.